Całość: gdy części tworzą coś większego
Całość to zespół wszystkich elementów, które razem tworzą jakąś jednostkę. Mówimy tak o dziele, zadaniu lub sumie, wziętych razem, bez pomijania części.
Całość to rzeczownik rodzaju żeńskiego, który wywodzi się od przymiotnika *cały*. Starożytna maksyma, przypisywana Arystotelesowi, mówi, że całość to coś więcej niż suma jej części. W gramatyce, filozofii i życiu codziennym słowo to oznacza komplet.
- Wszystkie elementy razem. *Całość projektu zajęła dwa lata.*
- Zjednoczona jednostka. *Utwory tworzą spójną całość.*
- Cała kwota. *Zapłaciłem całość z góry.*
- W wyrażeniach. *W całości*, *jako całość*, *na całość*.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Przykład |
|---|---|---|
| Mianownik | całość | Całość była gotowa. |
| Dopełniacz | całości | Brakuje całości. |
| Celownik | całości | Przyglądał się całości. |
| Biernik | całość | Obejrzał całość. |
| Narzędnik | całością | Zachwycona całością. |
| Miejscownik | o całości | Mówiono o całości. |
Przykłady użycia
- Chcę przeczytać całość, a nie tylko streszczenie.Biernik, kontrast z fragmentem.
- Wypiliśmy mleko w całości, nic nie zostało.Wyrażenie przysłówkowe w znaczeniu: kompletnie.
- Rozważ plan jako całość, nie wyrywaj pojedynczych zdań.Połączenie *jako całość* w analizie.
Cały, całość i pisownia
Wyraz jest utworzony od przymiotnika *cały*, który oznacza nieuszkodzony, kompletny. Rodzina słów obejmuje *całkowity*, *całokształt*, *całkiem*. We wszystkich tych wyrazach rdzeń *cał-* zachowuje przekreślone ł, bo pochodzą od jednego przymiotnika. W przeciwieństwie do części, całość zawiera wszystkie składniki. Pojedynczy element nabiera znaczenia dopiero w kontekście całości, dlatego mówi się o analizie *całościowej*.
Czy całość i cały to to samo?
Nie. Cały to przymiotnik opisujący cechę, a całość to rzeczownik nazywający zbiór elementów traktowanych razem.
Jak napisać całość: z ł czy l?
Całość, z ł. Pomaga przymiotnik cały, w którym ł jest wyraźne w wymowie.