Cukier: słodki dodatek ze starożytnym rodowodem
Cukier to krystaliczna substancja o słodkim smaku, najczęściej sacharoza, dodawana do napojów i ciast. W chemii to także nazwa grupy węglowodanów.
Cukier jest codziennością kuchni, a jego nazwa to podróżnik. Polskie słowo przyszło z niemieckiego Zucker, a ten z włoskiego zucchero, które sięga arabskiego sukkar i sanskryckiego śarkarā. Dziś oznacza zarówno biały kryształ do herbaty, jak i grupę związków chemicznych.
- Sacharoza. *Dwie łyżeczki cukru do kawy.*
- Węglowodan prosty lub złożony. *Glukoza to cukier prosty.*
- Poziom glukozy we krwi (potocznie). *Zmierzył sobie cukier po obiedzie.*
- Słodycz (przenośnie). *Cukier w głosie* – wyraźnie przesadzona uprzejmość.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | cukier | cukry |
| Dopełniacz | cukru | cukrów |
| Celownik | cukrowi | cukrom |
| Biernik | cukier | cukry |
| Narzędnik | cukrem | cukrami |
| Miejscownik | cukrze | cukrach |
Przykłady użycia
- Dosłodź herbatę cukrem, jeśli lubisz.Narzędnik po czasowniku dosładzać.
- Ciasto potrzebuje szklanki cukru pudru.Cukier puder odmieniamy tylko pierwszy człon: cukru pudru.
- Lekarz kazał ograniczyć cukry proste.Liczba mnoga w znaczeniu chemicznym, w jadłospisach także: cukry proste i cukry złożone.
Ciekawostki
- Cukier krzepi – znane hasło reklamowe z dawnej kampanii, dziś używane żartobliwie.
- Cukrzyca i cukierek – pochodne słowa; zobacz ciasto i kawa, z którymi cukier łączymy najczęściej.
- Pisownia. W przypadkach zależnych e wypada: cukier – cukru, cukrowi, cukrem. Nie mylij z *cukiernią*, czyli sklepem lub zakładem, gdzie wytwarza się ciasta i słodycze, ani z *cukierkiem*.
Jak odmienia się cukier puder?
Obie części odmieniają się razem: cukier puder, cukru pudru, cukrem pudrem. W praktyce wiele osób odmienia tylko pierwszy człon.
Skąd pochodzi nazwa cukier?
Ze starszego niemieckiego Zucker; w tle stoi włoskie zucchero, a dalej arabskie sukkar.
Czy cukier to rzeczownik policzalny?
Zwykle nie, ale w liczbie mnogiej oznacza rodzaje cukrów, np. cukry proste.