Rzecz i řeč: ten sam rdzeń, różne znaczenia

Rzecz w polszczyźnie oznacza „coś”, a w czeskim brzmi podobnie, ale znaczy mowę. Rdzeń pochodzi z prasłowiańskiego *rěčь*, czyli wypowiedzi, i stąd „to, co powiedziane” stało się „sprawą, rzeczą”. Tak narodził się też wyraz Rzeczpospolita.

• Przedmiot. *Spakowała najpotrzebniejsze rzeczy.*
• Sprawa, kwestia. *Rzecz w tym, że nie zdążyliśmy.*
• Dobro, majątek. *Zostawił swoje rzeczy w szafce.*

Odmiana rzeczownika (rodzaj żeński)

Rzecz w zdaniach

• Najważniejsza rzecz to zdrowie.Stwierdzenie ogólne, neutralne.
• Rzecz jasna, zrobię to jutro.Wyrażenie wtrąceniowe: oczywiście.
• Zabierz swoje rzeczy z korytarza.Liczba mnoga: osobiste przedmioty.

Rzecz, rzec i Rzeczpospolita

• Rzeczpospolita — z łacińskiego *res publica*, dosłownie „rzecz pospolita”, czyli sprawa wspólna.
• Rzec — dawne „powiedzieć”; z tego samego pnia pochodzi rzecz.
• Rzecz jasna — oczywiście, naturalnie.
• Pokrewne: sprawa i mowa.

Przy czytaniu historycznych tekstów trafisz na słowo *Rzeczpospolita* w nazwach: *Pierwsza Rzeczpospolita*, *Druga Rzeczpospolita*. Oba człony odmieniają się: *w Rzeczypospolitej*. Wyraz zachowuje dawną odmianę, bo jest zlepkiem rzeczownika i przymiotnika pospolita, przez co wygląda nietypowo. W stałych połączeniach rzecz występuje często: *rzecz gustu*, *rzecz umowna*, *rzecz osobista*. Wszystkie wyrażenia zakładają ten sam sens: coś, o co chodzi lub o czym się mówi.