Mowa: mówić, mowa-trawa i „nie ma mowy”
Mowa to zdolność mówienia, sposób wypowiadania się, a także publiczne przemówienie. W gramatyce mówimy o częściach mowy i mowie zależnej.
Mowa odróżnia człowieka od większości zwierząt. Słowo należy do jednej rodziny z czasownikiem „mówić”, choć w „mówić” piszemy ó, a w „mowie” zwykłe o. To dobry przykład wymiany ó:o, którą trzeba znać w pisowni.
- Zdolność mówienia. *Dziecko szybko uczy się mowy.*
- Sposób wyrażania się. *Mowa potoczna bywa swobodna.*
- Przemówienie. *Poseł wygłosił długą mowę.*
- W gramatyce. *Części mowy, mowa zależna.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | mowa | mowy |
| Dopełniacz | mowy | mów |
| Celownik | mowie | mowom |
| Narzędnik | mową | mowami |
| Miejscownik | w mowie | w mowach |
W rozmowie
- Nie ma mowy, żebym poszedł tam sam.Zwrot oznacza kategoryczną odmowę.
- To wszystko mowa-trawa, nic z tego nie będzie.Potocznie: puste słowa bez pokrycia.
- Adwokat wygłosił mowę obrończą, która trwała dwie godziny.Styl prawniczy; mowa jako tekst wystąpienia.
Mowa, język i słowo
Frazeologia zostawiła wiele zwrotów: „mowa jest srebrem, a milczenie złotem”, „mowa-trawa”, „nie ma mowy”, a także „o czym mowa?”. Mowa to szersze pojęcie niż język: obejmuje działanie mówienia, a język jest systemem znaków. Podstawową jednostką wypowiedzi jest słowo, a z nich buduje się zdania. Pamiętaj, że w mowie zależnej zmieniają się osoby i czasy, na przykład „powiedział, że przyjdzie”. Z kolei mowa niezależna to dosłowny cytat w cudzysłowie. Z tym słowem łączy się też „mowa ciała”, czyli gesty i mimika, które także coś komunikują.
Czym różni się mowa od języka?
Mowa to konkretne wypowiadanie, a język to system. Mowa jest więc zastosowaniem języka.
Dlaczego „mowa” bez ó, a „mówić” z ó?
Bo ó wymienia się na o w pokrewnych wyrazach. W mowie mamy o, w „mówić” ó.