Rola: aktorska, życiowa i… pole uprawne

Rola w polszczyźnie ma dwóch tak różnych przodków, że trudno uwierzyć w tę samą pisownię. Rola aktora wywodzi się od zwoju z tekstem, a rola rolnika – od orania. Dopiero kontekst mówi, o którą chodzi.

• Postać w przedstawieniu. *Zagrała rolę Julii.*
• Funkcja społeczna. *Matka odgrywa ważną rolę w rodzinie.*
• Pole uprawne (dawniej). *Chłop orał rolę od świtu.*
• W zwrocie. *To nie moja rola, żeby go pouczać.*

Odmiana

Rola w zdaniu

• W tym filmie gra główną rolę.Typowa kolokacja: „grać rolę”.
• Odgrywa kluczową rolę w zespole.„Odgrywać rolę” w znaczeniu przenośnym.
• Nie sposób opisać wszystkich ról, które zagrał.Dopełniacz lm. ról, nie „rol”.

Dwa pochodzenia jednego słowa

Aktorska i życiowa rola przyszła z francuskiego *rôle*, od łacińskiego *rotulus* („zwój”): aktor miał swoje kwestie zapisane na zwoju. Natomiast rola w sensie „pole” wywodzi się od prasłowiańskiego pnia związanego z czasownikiem „orać”; stąd „rolnik”, „rolnictwo”. Rola jako ziemia jest bliska słowu pole, choć dziś mówi się raczej „uprawiać pole” niż „uprawiać rolę”. Do tematu aktorskiego pasują aktor i scena, a po angielsku odpowiada mu *role* lub *part*. Zwrot „odwrócenie ról” oznacza zamianę pozycji, np. rodzica i dziecka. Przymiotnik „rolniczy” i rzeczownik „rolnik” pochodzą od tej drugiej roli, polnej.