Urok: czar, wdzięk i klątwa w jednym
Urok to wdzięk i atrakcyjność osoby lub miejsca. Dawniej oznaczał też czar rzucany na kogoś w złej intencji.
Urok brzmi pięknie, a bywa i groźnie. Mówimy o urokach wsi czy uroku osobistym, ale w dawnych wierzeniach „urok” oznaczał też złe zaklęcie. Zależnie od kontekstu słowo jest więc pochwałą albo ostrzeżeniem.
- Wdzięk, czar. *Stare miasto ma niepowtarzalny urok.*
- Zaklęcie (dawniej). *Rzucić na kogoś urok.*
- Przyjemny aspekt. *Uroki życia na wsi.*
- Osobista atrakcyjność. *Ma w sobie dużo uroku.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | urok | uroki |
| Dopełniacz | uroku | uroków |
| Celownik | urokowi | urokom |
| Narzędnik | urokiem | urokami |
| Miejscownik | uroku | urokach |
Przykłady użycia
- Dom zachwycił nas swoim urokiem.Pozytywne użycie.
- Wierzono, że ktoś rzucił na niego urok.Wątek ludowy.
- Poznaj uroki jesieni w górach!Zwykle w liczbie mnogiej, z lekką ironią lub zachwytem.
Urok w kulturze i w języku
- W ludowych wierzeniach urok był rodzajem złego spojrzenia lub słowa, które mogło zaszkodzić dziecku czy zwierzęciu.
- Od niego pochodzi czasownik *uroczyć* oraz przymiotnik uroczy.
- Powiązania z tematyką czarów widać w magii i w klątwie.
- Przymiotnik „urokliwy” oznacza coś pełnego uroku, np. urokliwa uliczka.
- Wyrażenie „uroki” w liczbie mnogiej brzmi często ironicznie: „uroki mieszkania w bloku” może oznaczać także uciążliwości.
- Warto też znać wyrażenie „urok chwili”, czyli wyjątkowy klimat danej sytuacji, który trudno powtórzyć.
Czy urok może być zły?
W dawnym znaczeniu tak: rzucano go, by zaszkodzić. W codziennej polszczyźnie urok to jednak zwykle zaleta.
Jaka jest różnica między urokiem a wdziękiem?
Wdzięk dotyczy lekkości ruchu i zachowania, a urok jest szerszy, bo odnosi się też do miejsc, sytuacji i pór roku.
Czy mówi się „urok osobisty”?
Tak, to stały związek wyrazowy oznaczający atrakcyjność charakteru i sposobu bycia, a nie tylko wyglądu.