Orzeł: godło Polski, moneta i ironiczny komplement
Orzeł to duży ptak drapieżny, a także symbol i godło Polski (Orzeł Biały) oraz awers monety w grze „orzeł czy reszka”.
Orzeł to ptak, godło i metafora w jednym. Orzeł biały na czerwonym tle to najstarszy znak, jaki Polacy znają od dzieciństwa. W odmianie samogłoska „e” znika, a pisownia rz ma pokrewną formę z r: *orli*.
- Duży ptak drapieżny. *Orzeł krąży nad doliną.*
- Godło lub symbol. *Orzeł Biały jest na fladze i monetach.*
- Ktoś wybitny (także ironicznie). *Ale z ciebie orzeł!*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | orzeł | orły |
| Dopełniacz | orła | orłów |
| Celownik | orłu | orłom |
| Biernik | orła | orły |
| Narzędnik | orłem | orłami |
| Miejscownik | o orle | o orłach |
Orzeł w zdaniu
- Orzeł szybował nad Tatrami.Opis przyrody, styl literacki.
- Rzuć monetą: orzeł czy reszka?Rozstrzyganie losu; „orzeł” to awers monety polskiej.
- No, orzeł! Znowu zgubiłeś klucze.Ironicznie o niezdarności.
Rz i wymiana e na zero
- Pisownia rz w słowie *orzeł* wynika z wymiany: orli (orli wzrok), orlica.
- W dopełniaczu e znika: orła, nie „orzeła”. Podobnie jest w słowach *dzień – dnia* i *pies – psa*.
- Orle gniazdo – nazwa wysoko położonej budowli.
- Szersze tło: ptak i zwierzę.
Orzeł pojawił się w polskim godle już w XIII wieku. Według legendy Lech ujrzał białego orła na gnieździe i założył w tym miejscu osadę, nazwaną Gniezdnem, czyli Gnieznem. Biały orzeł w koronie jest od tamtej pory symbolem państwa.
Dlaczego orzeł pisze się przez rz?
Bo rz wymienia się z r, np. orli. To zwykła wymiana, a nie arbitralny wybór.
Czy orzeł i orlik to to samo?
Nie. Orlik to inny, mniejszy ptak drapieżny, a Orlik to też nazwa boisk piłkarskich w Polsce.