Gniazdo: ptasie, rodzinne i elektryczne
Gniazdo to schronienie zbudowane przez zwierzęta do wychowania młodych albo miejsce, z którego się pochodzi lub w którym coś zaczyna.
Gniazdo brzmi swojsko, bo jest jednym z najstarszych słów polskiego słownika. Ptaki budują gniazda, ludzie opuszczają rodzinne gniazdo, a elektryk zakłada gniazdko w ścianie. Podobne obrazy łączą się z ptakiem i domem.
- Schronienie zwierząt. *Bociany wiją gniazdo na kominie.*
- Dom rodzinny. *Wyfrunął z rodzinnego gniazda.*
- Punkt wyjścia czegoś złego. *To gniazdo korupcji.*
- Złącze elektryczne. *Wetknęła wtyczkę do gniazda.*
- Ośrodek rodu (historycznie). *Gniazdo Piastów leżało w Wielkopolsce.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | gniazdo | gniazda |
| Dopełniacz | gniazda | gniazd |
| Celownik | gniazdu | gniazdom |
| Biernik | gniazdo | gniazda |
| Narzędnik | gniazdem | gniazdami |
| Miejscownik | o gnieździe | o gniazdach |
Przykłady użycia
- W gnieździe leżały trzy jaja.Miejscownik: gnieździe, a → ie; zd → źdz.
- Sroka ukradła błyszczące rzeczy do swojego gniazda.Dopełniacz: gniazda.
- Dzieci wyfrunęły z gniazda.Przenośnia: odejście od rodziców.
Etymologia i frazeologia
- Rodzaj nijaki: w liczbie mnogiej *gniazda*, a dopełniacz *gniazd*.
- Etymologia: prasłowiańskie *gnězdo*, od przedrostka *ni-* i rdzenia *sěd-* („siedzieć”), czyli „miejsce, gdzie się siada”.
- Zwroty: *wić gniazdo* („zakładać dom”), *puste gniazdo* („dom po odejściu dzieci”), *wsadzić kij w gniazdo os* — sprowokować groźne grono ludzi.
- Gniazdko to zdrobnienie, które w mowie często oznacza elektryczny kontakt.
Czy gniazdo i gniazdko to to samo?
Nie zawsze. Gniazdko to też elektryczny kontakt; gniazdo ptasie rzadko nazywamy gniazdkiem.
Jak odmienić „gniazdo” w miejscowniku?
O gnieździe. Zmiana: zd → źdz, a → ie.
Czy gniazdo to też coś w sieci?
Tak, w informatyce „gniazdo” (ang. *socket*) to punkt połączenia sieciowego. Metafora jest ta sama: miejsce, w którym coś się osadza.