Proces: ciąg zmian i sprawa przed sądem
Proces to ciąg następujących po sobie zmian lub działań, a także postępowanie sądowe rozstrzygające spór.
Proces ma dwa główne znaczenia: naukowo-techniczne, czyli powtarzalny ciąg zmian, oraz prawnicze, czyli rozprawa przed sądem. Polszczyzna odróżnia je rzadko po formie, ale zawsze po kontekście: starzenie jest procesem biologicznym, a sprawa o odszkodowanie – procesem sądowym. Spór kończy wyrok.
- Ciąg zmian, przebieg. *Proces starzenia przebiega u każdego inaczej.*
- Postępowanie sądowe. *Proces trwał trzy lata.*
- Metoda lub technologia. *Proces produkcji obejmuje pięć etapów.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | proces | procesy |
| Dopełniacz | procesu | procesów |
| Celownik | procesowi | procesom |
| Narzędnik | procesem | procesami |
| Miejscownik | procesie | procesach |
Proces w zdaniu
- Wytoczył firmie proces o odszkodowanie.Zwrot *wytoczyć proces* jest urzędowo-prawniczy.
- Cały proces uczenia się wymaga cierpliwości.Dopełniacz *uczenia się* w funkcji określającej.
- W procesie produkcji nastąpiła awaria.Miejscownik *w procesie*.
Proces, procesja i procesor
- Etymologia: z łacińskiego *processus* – „postęp, bieg”; od niego też *procesja* (uroczysty pochód) i *procesor*.
- Uwaga: *proces* nie oznacza procesji ani procesora; wyrazy tego samego rdzenia mają odmienne znaczenia.
- Prawo: istnieje *proces karny*, *cywilny* i *poszlakowy*, czyli oparty na poszlakach, a nie bezpośrednich dowodach.
- Zwroty: *w trakcie procesu*, *w toku procesu*, *wygrać proces*. W sądzie rozstrzyga się konkretną sprawę, a proces opisuje cały bieg postępowania.
Czy „proces” i „postępowanie” to to samo?
Bliskie, ale nie zawsze. Postępowanie to szersze pojęcie prawne, obejmujące też sprawy administracyjne i egzekucyjne, a proces zwykle oznacza spór rozstrzygany przez sąd.
Jak odmienić „proces” w miejscowniku?
*O procesie*, na przykład: *Rozmawialiśmy o procesie*. Spółgłoska *s* pozostaje bez zmian.