Prezent: podarunek, a czasem czas teraźniejszy
Prezent to rzecz ofiarowana komuś bez zapłaty, na przykład z okazji urodzin lub świąt. W gramatyce tak nazywa się też czas teraźniejszy.
Prezent to słowo, które cieszy już samym brzmieniem. Wyraz trafił do polszczyzny z niemieckiego, a pierwotnie wywodzi się z łacińskiego *praesens*, czyli „obecny”. Dlatego w gramatyce prezent bywa też nazwą czasu teraźniejszego.
- Podarunek. *Dostałam od siostry piękny prezent.*
- Coś otrzymanego bardzo korzystnie (przenośnie). *Ta wyprzedaż to prawdziwy prezent.*
- Czas teraźniejszy (rzadko, w terminologii). *Prezent historyczny opowiada o przeszłości w czasie teraźniejszym.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | prezent | prezenty |
| Dopełniacz | prezentu | prezentów |
| Celownik | prezentowi | prezentom |
| Biernik | prezent | prezenty |
| Narzędnik | prezentem | prezentami |
| Miejscownik | o prezencie | o prezentach |
Prezent w zdaniu
- Kupiłem mamie prezent na imieniny.Biernik równy mianownikowi, bo rzeczownik jest nieżywotny.
- Dziękuję za ten wspaniały prezent!Po „za” stoi biernik.
- Rozmawialiśmy o prezentach pod choinkę.Miejscownik liczby mnogiej z końcówką -ach.
Prezent, dar i upominek
Wyrazy bliskoznaczne różnią się odcieniem. Prezent jest neutralny i potoczny, dar brzmi uroczyście (dar serca, dar losu), a *upominek* to zwykle drobny, symboliczny podarunek. Zwróć uwagę na wyrażenie „prezent od losu”, czyli niespodziewana korzyść, oraz na „prezent gwiazdkowy” czy „prezent ślubny”, które łatwo skojarzyć z konkretną okazją. Przysłowie mówi: „darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda”. Uważaj też na pokrewne słowa: czasownik *prezentować* (pokazywać) ma ten sam rdzeń, ale nie oznacza wręczania, tylko przedstawianie, na przykład w akcji promocyjnej.
Czy „prezent” i „podarunek” to to samo?
W większości kontekstów tak, ale podarunek jest bardziej książkowy, a prezent potoczny.
Co znaczy „prezent historyczny”?
To użycie czasu teraźniejszego w opowieści o przeszłości, żeby uczynić ją żywszą.