Łóżko, łoże i wygodna pisownia przez ó
Łóżko to mebel do spania, zwykle z materacem, ramą i pościelą. Słowem tym nazywamy także miejsce odpoczynku w szpitalu lub hotelu.
Łóżko stoi w centrum sypialni i w centrum polskiej frazeologii: *wstać lewą nogą z łóżka*, *iść do łóżka*. Pisze się je przez ó, bo kryje się w nim starsze słowo łoże. Rzeczownik jest rodzaju nijakiego i ma zdrobnienie *łóżeczko*.
- Mebel do spania. *Kupili nowe łóżko dwuosobowe.*
- Miejsce w szpitalu. *Na oddziale brakuje wolnych łóżek.*
- Przenośnie, sen i odpoczynek. *Idę do łóżka, jestem wykończony.*
- Rama pod materac. *Łóżko piętrowe zajmuje mało miejsca.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | łóżko | łóżka |
| Dopełniacz | łóżka | łóżek |
| Celownik | łóżku | łóżkom |
| Biernik | łóżko | łóżka |
| Narzędnik | łóżkiem | łóżkami |
| Miejscownik | o łóżku | o łóżkach |
Przykłady użycia
- Dziecko wskoczyło do łóżka rodziców.Często w rodzinnej codzienności.
- Przy tym łóżku stoi mała szafka nocna.Przyimek *przy* z miejscownikiem.
- Zostań w łóżku, masz gorączkę.Rada na czas choroby.
Ó czy u? Łóżko i łoże
Dopełniacz liczby mnogiej brzmi *łóżek*: końcówka jest zerowa, a między *k* i poprzednią spółgłoską pojawia się samogłoska *e*, jak w *okno, okien*. Starsze słowo *łoże* nadal żyje: *łoże małżeńskie*, *łoże śmierci*, *królewskie łoże*, a rzeka ma *łożysko*, czyli dno. Poprawnie jest więc *łóżko*, nie *łużko*. Warto też znać pokrewne wyrazy: pościel, czyli to, co się na łóżku rozkłada, oraz sen, czyli powód, dla którego z niego korzystamy.
Czy piszemy łóżko czy łużko?
Łóżko. Pomaga wyraz łoże, w którym słychać o zamiast u.
Czy łóżko to to samo co łoże?
Nie do końca. Łoże brzmi poetycko lub oficjalnie, łóżko to zwykłe słowo codzienne.