Łódź czy Łódź? Miasto i niewielki statek wodny
Łódź to mały pojazd wodny napędzany wiosłami, żaglem lub silnikiem. Tak samo nazywa się też duże miasto w centralnej Polsce.
Łódź jest przykładem słowa, w którym pisownia zdradza historię. Ta sama forma oznacza łódkę na jeziorze i miasto z fabrykami, bo miasto zawdzięcza nazwę łodzi. Rozróżnia je tylko wielka litera, a w mowie liczy się kontekst: łódź na rzece czy pociąg do Łodzi. Łódź jest też przykładem miasta, którego nazwa pochodzi od zwykłego rzeczownika.
- Mała jednostka pływająca. *Łódź wiosłowa dobiła do brzegu.*
- Łódź podwodna (okręt). *Okręt podwodny nazywa się też łodzią podwodną.*
- Ratunkowa łódź na statku. *Wszystkich pasażerów zabrano na łodzie ratunkowe.*
- Miasto w Polsce (Łódź). *Mieszka w Łodzi od dziecka.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | łódź | łodzie |
| Dopełniacz | łodzi | łodzi |
| Celownik | łodzi | łodziom |
| Narzędnik | łodzią | łodziami |
| Miejscownik | łodzi | łodziach |
| Wołacz | łodzi! | łodzie! |
Jak to brzmi w praktyce
- Pożyczyliśmy łódź od sąsiada na cały weekend.Zwykły rzeczownik: małą literą.
- Pociąg do Łodzi odjeżdża za godzinę.Miasto: wielka litera, dopełniacz „do Łodzi”.
- Pływaliśmy łodzią po jeziorze.Narzędnik: „łodzią”, a nie „łódzią”.
Spójrz na pisownię
- Ó wymienne. Obok *łódź* mamy *łodzi*, *łódka* i *łodzie*. Ó zamienia się w o: stąd pisownia z ó w mianowniku.
- Mieszkaniec Łodzi to *łodzianin* (liczba mnoga: *łodzianie*), a przymiotnik brzmi *łódzki*: *łódzka fabryka, łódzki dialekt*. Zdrobnienie od łodzi to *łódka*.
- Herb Łodzi przedstawia łódź na polu, co potwierdza pochodzenie nazwy od wyrazu pospolitego.
- Spokrewnione są okręt i statek, choć to większe jednostki, a pływa się po rzece lub jeziorze.
Czy mówi się „w Łodzi” czy „w Łodzie”?
Poprawnie: „w Łodzi”. Miejscownik jest taki sam jak dopełniacz.
Czym łódź różni się od statku?
Łódź jest niewielka i zwykle bez pokładu, statek to większa jednostka do przewozu ludzi lub ładunków.