Książę: nieregularna odmiana i Mały Książę
Książę to władca księstwa albo osoba z tytułem arystokratycznym, niższym od królewskiego. Słowo ma nieregularną odmianę, z liczbą mnogą „książęta”.
Książę to tytuł władcy księstwa albo członka rodu arystokratycznego. W polszczyźnie syn króla to nie książę, lecz królewicz, dlatego angielskie *prince* tłumaczymy raz jako księcia, a raz jako królewicza. Gramatycznie to rzeczownik męskoosobowy o odmianie podobnej do nijakiej, co widać w liczbie mnogiej: książęta.
- Władca księstwa. *Mieszko I był księciem Polan.*
- Tytuł arystokratyczny. *Książę Józef Poniatowski został marszałkiem Francji.*
- Postać z baśni (często: królewicz). *Książę uratował śpiącą królewnę.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | książę | książęta |
| Dopełniacz | księcia | książąt |
| Celownik | księciu | książętom |
| Biernik | księcia | książąt |
| Narzędnik | księciem | książętami |
| Miejscownik | księciu | książętach |
Książę w zdaniu
- Mały Książę to książka o przyjaźni i dorosłości.Tytuł pisany wielkimi literami, jako nazwa własna.
- Rozmawiał z księciem w gabinecie.Narzędnik: z kim? z księciem.
- Książęta stanęli przed królem.Liczba mnoga: książęta, nie „książęci”.
Rodzina i skojarzenia
- Księżna — żona księcia albo kobieta posiadająca ten tytuł samodzielnie.
- Księżniczka — córka księcia; córka króla to królewna.
- Ksiądz — pochodzi od tego samego słowa prasłowiańskiego; patrz ksiądz.
- Mały Książę — powieść Antoine'a de Saint-Exupéry'ego z 1943 roku, jedna z najczęściej tłumaczonych książek świata. Szerszym określeniem jest władca, czyli każdy panujący.
W dawnej Polsce tytuł książęcy nosili piastowscy władcy dzielnic w czasach rozbicia dzielnicowego oraz niektóre rody litewsko-ruskie i magnackie, jak Radziwiłłowie czy Czartoryscy. Dziś w mowie pojawia się głównie w historii, w literaturze i w nazwach geograficznych, na przykład „Księstwo Warszawskie”. W odniesieniu do współczesnych monarchii mówimy np. o księciu Monako.
Czy książę to mężczyzna?
Tak, to rzeczownik męskoosobowy, choć w odmianie przypomina rzeczownik nijaki: „ten książę”, „tego księcia”.
Jaki jest dopełniacz od słowa książę?
Poprawnie „księcia” (liczba pojedyncza) i „książąt” (liczba mnoga).