Dowcip, kawał czy żart? Jak opowiadać i jak nazywać
Dowcip to krótka, zwykle zabawna historia z puentą albo bystra, błyskotliwa uwaga. W dawniejszej polszczyźnie to także inteligencja i bystrość umysłu.
Dowcip to rzecz, którą się opowiada, i cecha, którą się ma. Polska szkoła humoru ceni dowcip słowny, a nie tylko śmieszną sytuację, więc dobry dowcip wymaga puenty i zaskoczenia. Dawniej słowo oznaczało przede wszystkim bystrość, a ten sens zachował się w zwrotach o dowcipnym człowieku.
- Krótka śmieszna opowiastka. *Opowiedział dowcip o teściowej.*
- Błyskotliwa uwaga. *Jego dowcip rozbawił całe towarzystwo.*
- Bystrość umysłu (dawniej). *Człowiek pełen dowcipu.*
- Figiel. *Zrobić komuś dowcip.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | dowcip | dowcipy |
| Dopełniacz | dowcipu | dowcipów |
| Celownik | dowcipowi | dowcipom |
| Narzędnik | dowcipem | dowcipami |
| Miejscownik | dowcipie | dowcipach |
| Wołacz | dowcipie! | dowcipy! |
Przykłady użycia
- Znasz jakiś dobry dowcip o programistach?Zdanie z rozmowy towarzyskiej.
- Ten dowcip ma brodę.Frazes: stary, wszystkim znany.
- Dowcipny z ciebie człowiek.Przymiotnik dowcipny opisuje osobę z poczuciem humoru.
Dowcip, kawał i żart
- Dowcip – utrwalona opowiastka z puentą; często słuchana w towarzystwie.
- Kawał – w mowie potocznej to dowcip lub psikus; dosłownie też duży kawałek.
- Żart – spontaniczna lub przewrotna uwaga, niekoniecznie z puentą; zobacz żart i śmiech.
- Pisownia. Dowcip piszemy przez w, nie przez u: dowcip, dowcipny, dowcipnie.
- Przysłowie. *Co za dużo, to niezdrowo* – dobre przysłowie także o dowcipach: zbyt wiele ich w jednej rozmowie męczy.
Czym różni się dowcip od żartu?
Dowcip jest zwykle gotowy i skończony, żart bywa improwizowany.
Czy można mieć dowcip bez puenty?
W sensie bystrości tak: mówisz, że ktoś ma dowcip, gdy szybko i trafnie reaguje słowem.
Czy dowcipny to to samo co śmieszny?
Nie. Dowcipny jest ten, kto trafnie i inteligentnie bawi, a śmieszne bywa wszystko, także przypadkiem.