Kapitan: statku, drużyny i armii
Kapitan to dowódca statku, samolotu lub drużyny sportowej, a także stopień oficerski w wojsku.
Kapitan dowodzi tam, gdzie liczy się szybka decyzja: na okręcie, w samolocie i na boisku. Liczba mnoga to „kapitanowie”, tak jak „generałowie” — i warto to wiedzieć, zanim ktoś nas poprawi. Słowo ma korzenie łacińskie i oznacza „głowę”, czyli przywódcę.
- Dowódca statku lub samolotu. *Kapitan ogłosił lądowanie.*
- Lider drużyny. *Kapitan reprezentacji wręczył puchar.*
- Stopień oficerski. *Kapitan Kowalski dowodził kompanią piechoty.*
- Przenośnie: przywódca. *Kapitan zespołu motywował pozostałych.*
- Dowódca w piłce lub siatkówce. *Kapitan zespołu nosi opaskę na ramieniu.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kapitan | kapitanowie |
| Dopełniacz | kapitana | kapitanów |
| Celownik | kapitanowi | kapitanom |
| Biernik | kapitana | kapitanów |
| Narzędnik | kapitanem | kapitanami |
| Miejscownik | o kapitanie | o kapitanach |
Przykłady użycia
- Kapitan statku został na pokładzie do końca.Tradycja morska: kapitan opuszcza okręt ostatni.
- Wybrano nowego kapitana drużyny.Biernik osobowy: kapitana.
- Kapitanowie obu drużyn podali sobie ręce.Liczba mnoga: -owie.
Etymologia i morskie zwroty
- Łacina: *capitaneus* (od *caput* — „głowa”). Ten sam rdzeń widać w *kapitał*, *kapituła*.
- Na statku: *kapitan żeglugi wielkiej* — najwyższy stopień na morzu; *kapitan portu* — urzędnik zarządzający portem.
- W wojsku: Kapitan wojskowy nosi na pagonie trzy gwiazdki, a kapitan statku — złote galony na rękawie i jest wyższy rangą od porucznika.
- W kulturze: „kapitan Nemo” z powieści Verne'a i „kapitan Bomba” z polskiej bajki to bohaterowie znani kilku pokoleniom.
Czy kapitan jest wyższy od majora?
Nie. W wojsku major jest wyższy niż kapitan, a niższy od podpułkownika.
Czy kobieta może być „kapitanem”?
Tak, w polszczyźnie stosuje się formę męską: „kapitan Kowalska”; potocznie bywa „pani kapitan”.
Jak się zwracać do kapitana?
W wojsku: „panie kapitanie” (wołacz), na statku: „kapitanie”. Wołacz brzmi „kapitanie”, nie „kapitan”.