Kaliber: miara lufy i miara człowieka
Kaliber to średnica wewnętrzna lufy broni palnej lub pocisku, a w przenośni stopień ważności lub wielkości osoby, rzeczy.
Kaliber w sensie technicznym oznacza średnicę lufy. W przenośni mówi się o „ludziach tego samego kalibru”, czyli o tej samej randze lub wielkości. Wyraz brzmi poważnie i fachowo; dobrze znają go myśliwi, wojskowi i dziennikarze. Zazwyczaj łączy się z kulą.
- Średnica lufy. *Karabin kalibru 7,62 mm.*
- Rozmiar pocisku. *Użyto amunicji dużego kalibru.*
- Ranga, wielkość (przenośnie). *To problem innego kalibru.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kaliber | kalibry |
| Dopełniacz | kalibru | kalibrów |
| Celownik | kalibrowi | kalibrom |
| Biernik | kaliber | kalibry |
| Narzędnik | kalibrem | kalibrami |
| Miejscownik | o kalibrze | o kalibrach |
Przykłady użycia
- Broń małego kalibru jest bezpieczniejsza w treningu.Dopełniacz po „małego”: kalibru.
- To pisarz światowego kalibru.Przenośnia komplementująca.
- Ten pistolet ma kaliber 9 milimetrów.W mowie potocznej mówi się „dziewięć milimetrów”.
Pochodzenie i pułapki
- Etymologia: arabskie *qālib* („forma, kopyto”) → włoskie *calibro* → francuskie *calibre* → polskie *kaliber*.
- Pisownia: nie „kalibr”; poprawnie „kaliber” (ale dopełniacz „kalibru”, ruchome e).
- Przenośnie: *tego samego kalibru* (podobnego typu), *ciężkiego kalibru* (poważny, zaskakujący).
- Zob. też: *kalibrować* — ustawiać przyrząd według wzorca.
- Fraza: *kaliber działa* oznacza średnicę lufy artyleryjskiej; w marynarce kaliber mierzy się w centymetrach.
Czy kaliber to to samo co rozmiar?
Nie. W technice to konkretna średnica; w przenośni zbliża się do „rangi”.
Jak pisać dopełniacz od „kaliber”?
Kalibru, z ruchomym e. Nigdy „kalibera”.
Jak się czyta zapis „9 mm”?
Mówi się „dziewięć milimetrów”. W broni palnej podaje się też kaliber w calach, np. .45, czyli czterdzieści pięć setnych cala.