Element: składnik, pierwiastek i coś jeszcze
Element to część składowa większej całości, a w chemii i fizyce także podstawowy składnik materii. Słowo przyszło z łaciny.
Element to część, bez której całość byłaby niepełna. Starożytni uważali, że świat składa się z czterech żywiołów, i właśnie tak rozumiano pierwotnie łacińskie *elementum*. Dziś słowo jest równie częste w fizyce, informatyce i w codziennych rozmowach, gdzie bliskie jest wyrazowi część.
- Część składowa całości. *Muzyka to ważny element widowiska.*
- Pierwiastek chemiczny. *Tlen jest elementem niezbędnym do życia.*
- Składnik urządzenia lub konstrukcji. *Wymieniono uszkodzony element grzejny.*
- Żywioł (dawniej). *Woda to element nieposkromiony.*
- Człowiek z marginesu (potocznie). *To element niepożądany w tej okolicy.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | element | elementy |
| Dopełniacz | elementu | elementów |
| Celownik | elementowi | elementom |
| Biernik | element | elementy |
| Narzędnik | elementem | elementami |
| Miejscownik | o elemencie | o elementach |
Przykłady użycia
- Ważnym elementem diety są warzywa.Narzędnik: elementem; końcówka -em, bez przyimka.
- Zwróć uwagę na elementy układanki.Liczba mnoga: elementy, bez ruchomego e.
- Zaskoczenie było istotnym elementem planu.Styl formalny; „element” bywa nadużywany jako zapychacz.
Skąd ten wyraz i uwaga o miejscowniku
Łacińskie *elementum* oznaczało prasubstancję, ale pochodzenie jest niepewne. Poprzez naukę wyraz trafił do wielu języków. W miejscowniku liczby pojedynczej następuje zmiana: *o elemencie*, nie „o elementie”, bo „t” przechodzi w „c”. Podobnie *student → o studencie*. Angielskie *element* jest bliskie, ale polskie znaczenie potoczne („element”, czyli podejrzany typ) nie ma tam dokładnego odpowiednika.
Czy element i pierwiastek to to samo?
W chemii po polsku używa się słowa „pierwiastek”. „Element” oznacza zwykle ogólnie część składową całości.
Jak odmienić „element” w miejscowniku?
O elemencie. Zmiana t → c przed końcówką -e jest regularna w polszczyźnie.