Fabryka: miejsce produkcji i bajka dla dorosłych
Fabryka to zakład przemysłowy, w którym produkuje się towary maszynowo i seryjnie. Słowo zapożyczone z łaciny przez francuski.
Fabryka to wielki zakład przemysłowy z maszynami i taśmą produkcyjną. W przenośni „fabryka” może wytwarzać nawet coś, co nie ma kształtu: fabryka marzeń, fabryka plotek, fabryka pomysłów. Rzeczownik żeński, a jego pochodzenie łączy się z łaciną i francuskim.
- Zakład przemysłowy. *Fabryka samochodów zatrudnia tysiące osób.*
- Miejsce masowej produkcji w przenośni. *Ta uczelnia to fabryka dyplomów.*
- Dawniej: warsztat rzemieślniczy. *Fabryka sukna powstała w XIX wieku.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | fabryka | fabryki |
| Dopełniacz | fabryki | fabryk |
| Celownik | fabryce | fabrykom |
| Biernik | fabrykę | fabryki |
| Narzędnik | fabryką | fabrykami |
| Miejscownik | o fabryce | o fabrykach |
Przykłady użycia
- Pracuje w fabryce mebli od dziesięciu lat.Miejscownik „fabryce”: k → c przed -e.
- Zamknięto trzy fabryki w regionie.Po liczebnikach 2-4 używamy mianownika liczby mnogiej.
- Fabryka snów to potoczna nazwa Hollywood.Użycie metaforyczne, bardzo częste w publicystyce.
Pochodzenie i alternacja k : c
- Łacina: *fabrica* („warsztat”) od *faber*, „rzemieślnik”. Przez francuskie *fabrique* wyraz trafił do polszczyzny.
- Alternacja: w celowniku i miejscowniku „k” zmienia się w „c”: fabryce, nie „fabryki”. Tak samo *matka → matce*, *ręka → ręce*; a praca ma w celowniku *pracy*, bo kończy się na -c.
- Dopełniacz liczby mnogiej: fabryk, bez „-ów”: rzeczowniki żeńskie na -a mają końcówkę zerową.
- Fałszywy przyjaciel: angielskie *fabric* znaczy „tkanina”, nie „fabryka”.
Czy fabryka i zakład to synonimy?
Zakład to szersze słowo — może być też usługowy lub rzemieślniczy. Fabryka zakłada produkcję przemysłową.
Jak odmienić „fabryka” w celowniku?
Fabryce. To regularna zmiana k → c przed końcówką -e.