Grosz: najmniejsza polska moneta i słowo z długą historią
Grosz to setna część złotego, czyli najmniejsza jednostka polskiej waluty. W liczbie mnogiej „grosze” oznacza też niewielką sumę pieniędzy.
Grosz to setna część złotego, czyli jedna z najmniejszych jednostek w polskim portfelu. W wyrażeniu „ani grosza” mieści się cała bieda: nie ma nie tylko złotówki, ale nawet tej najdrobniejszej monety. Słowo często pojawia się w rozmowach o koszcie i cenie, gdy liczy się każda drobna kwota.
- Setna część złotego. *Bułka kosztuje dwa złote i pięćdziesiąt groszy.*
- Moneta o nominale jednego grosza. *Znalazł na chodniku pięć groszy.*
- Drobna suma pieniędzy (liczba mnoga). *Za te grosze nic nie kupisz.*
- Dawna moneta srebrna. *W średniowieczu płacono groszami.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | grosz | grosze |
| Dopełniacz | grosza | groszy |
| Celownik | groszowi | groszom |
| Biernik | grosz | grosze |
| Narzędnik | groszem | groszami |
| Miejscownik | groszu | groszach |
Przykłady użycia
- Oddam ci co do grosza.Zwrot „co do grosza” znaczy: dokładnie, w całości.
- Nie mam ani grosza przy duszy.Po przeczeniu dopełniacz: ani grosza.
- Grosz do grosza, a będzie kokosza.Przysłowie o oszczędzaniu; „kokosza” to dawne słowo oznaczające kurę niosącą jaja.
Od praskich groszy do Kazimierza Wielkiego
Nazwa pochodzi od czeskiego *groš*, które wywodzi się z łacińskiego *(denarius) grossus*, czyli „gruba (moneta)”. Praski grosz był dużą srebrną monetą. W Polsce grosz krakowski wprowadził Kazimierz Wielki w 1367 roku. Dziś słowo przeniosło się na nominał, a w zwrotach przetrwało dawne znaczenie wartości: w zwrocie „nie wart złamanego grosza” oznacza on czyjąś kompletną bezwartość. Potocznie o pieniądzach mówi się też kasa.
Ile groszy ma złotówka?
Sto. Złoty dzieli się na sto groszy.
Grosz czy grosze?
Liczba pojedyncza opisuje jedną monetę, a „grosze” używamy zbiorczo, mówiąc o małej sumie: „Zarabia grosze”.