Dach: od niemieckiego Dach do dachu nad głową
Dach to górna osłona budynku lub pojazdu chroniąca przed deszczem i słońcem. W przenośni „dach nad głową” oznacza schronienie.
Dach to górne przykrycie budynku, które chroni wnętrze przed deszczem, śniegiem i słońcem. Dach nad głową znaczy tyle co schronienie – najprostszy warunek, by mieć gdzie mieszkać. Słowo ma niemieckie korzenie i jest dziś w pełni polskie.
- Przykrycie budynku. *Dach domu wymaga remontu.*
- Górna część pojazdu. *Auto ma szklany dach.*
- Schronienie („dach nad głową”). *Znalazł dach nad głową u znajomych.*
- Nadbudowa (np. dach wagonu). *Na dachu wagonu leżał śnieg.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | dach | dachy |
| Dopełniacz (czego?) | dachu | dachów |
| Celownik (czemu?) | dachowi | dachom |
| Narzędnik (czym?) | dachem | dachami |
| Miejscownik (o czym?) | dachu | dachach |
| Wołacz (o!) | dachu | dachy |
Przykłady użycia
- Kot siedzi na dachu i patrzy w dół.„Na dachu” – przyimek „na” oznacza położenie na powierzchni.
- Nie mają własnego dachu nad głową.Zwrot o braku mieszkania; używany też w kontekście pomocy społecznej.
- Mieszkają pod jednym dachem od lat.Oznacza wspólne mieszkanie, niekoniecznie jako rodzina.
Dach, strzecha i pochodzenie
Polski „dach” zapożyczono ze średniowysokoniemieckiego *dach* (dziś niemieckie *Dach*). Starsze, rodzime słowo to strzecha – dach kryty słomą lub trzciną, stąd zwrot „pod strzechy” (do wszystkich domów). W ortografii pamiętaj: piszemy „dach”, bo w odmianie słychać „ch”: dachu, dachem. Z konstrukcją dachu wiążą się dom i sufit, które razem tworzą budynek.
Czy dach i strzecha to to samo?
Nie. Strzecha to dach kryty słomą albo trzciną, a dach to każde przykrycie budynku.
Co znaczy „dach nad głową”?
Miejsce, w którym można mieszkać lub się schronić.