Brak: nieobecność, niedobór i bezosobowe „brakuje”
Brak to nieobecność czegoś potrzebnego albo niedobór. W języku potocznym oznacza także wadę towaru. Bliskie jest czasownik „brakować”.
Brak oznacza, że czegoś nie ma, a powinno być. Informacja „brak towaru” w sklepie i zdanie „brak mi słów” opisują tę samą sytuację: czegoś zabrakło w miejscu, gdzie powinno być. Wyraz tworzy rodzinę ze słowem „brakować”, które w odmianie bywa zdradliwe.
- Nieobecność, niedobór. *Brak wody dokuczał wędrowcom.*
- Wadliwy wyrób (w produkcji, potocznie). *Z linii zeszło kilka braków.*
- Konstrukcja bezosobowa. *Brak mi słów, żeby ci podziękować.*
- W formularzu: odpowiedź „nie ma”. *Dodatkowe uwagi: brak.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | brak | braki |
| Dopełniacz (czego?) | braku | braków |
| Celownik (czemu?) | brakowi | brakom |
| Narzędnik (czym?) | brakiem | brakami |
| Miejscownik (o czym?) | braku | brakach |
| Wołacz (o!) | braku | braki |
Przykłady użycia
- Z braku czasu nie zdążył na spotkanie.Dopełniacz po „z braku”; typowa formuła w tekstach pisanych.
- Brakuje mi dwóch złotych do pełnej sumy.Czasownik „brakować” wymaga dopełniacza: brakuje czego?, nie „brakuje czas”.
- Z braku laku dobry i kit.Przysłowie o sięganiu po coś słabszego, gdy nie ma niczego lepszego.
Zwroty i kolokacje
- Z braku laku – gdy nie ma niczego lepszego.
- Nie narzekać na brak czegoś – mieć czegoś pod dostatkiem.
- Braki w wykształceniu – luki, które należy uzupełnić.
- Przeciwieństwo i skutek: strata, szkoda.
Czy „brak” może być czasownikiem?
Nie, czasownik to „brakować”. Rzeczownik „brak” jest nazwą stanu.
Jak poprawnie: brakuje mi czasu czy brak mi czasu?
Obie konstrukcje są poprawne; „brak mi” jest nieco bardziej książkowe, a „brakuje mi” potoczne.
Czy po „brak” stawiamy dopełniacz?
Tak: brak czasu, brak pieniędzy, brak wody. Dopełniacz jest wymagany w każdym z tych połączeń.