Dzięki czemu? Rozdział między podziękowaniem a przyczyną
Dzięki to w języku codziennym podziękowanie, a także przyimek wskazujący pozytywną przyczynę wydarzenia: dzięki tobie, dzięki pomocy, dzięki temu.
Dzięki pełni w polszczyźnie dwie role, które łatwo pomieszać. Jako przyimek łączy się z celownikiem i podkreśla, że coś udało się dzięki komuś lub czemuś, a nie z jego winy. Jako wykrzyknik zastępuje dziękuję i brzmi swobodnie, z lekką nutą nieformalności.
- Podziękowanie (potocznie). *Dzięki za pomoc!*
- Przyimek przyczyny dodatniej. *Dzięki tobie zdążyliśmy.*
- Rzeczownik w liczbie mnogiej (książkowo). *Składam serdeczne dzięki.*
- Wyrażenie. *Dzięki Bogu* – odetchnięcie z ulgą.
Forma po przyimku (celownik)
| Zaimek | Forma po dzięki | Przykład |
|---|---|---|
| ja | mnie | Dzięki mnie projekt ruszył. |
| ty | tobie | Dzięki tobie wygraliśmy. |
| on / ona | jemu / jej | Dzięki jej radom awansował. |
| my | nam | Dzięki nam dzieci zdążyły na autobus. |
| oni | im | Dzięki im odnieśliśmy sukces. |
Przykłady z uwagami
- Dzięki temu, że wstałem wcześniej, zdążyłem na pociąg.Skutek pozytywny, po dzięki wchodzi celownik zaimka.
- Przegraliśmy przez błąd bramkarza.Gdy skutek jest zły, lepiej użyć przez, nie dzięki.
- Dzięki za wszystko!Potocznie, podziękowanie w skrócie.
Dzięki czy przez?
- Dzięki – dodatnia przyczyna: *dzięki pomocy* (zobacz pomoc).
- Przez – neutralna lub ujemna przyczyna: *przez ciebie spóźniliśmy się*.
- Z powodu – neutralna przyczyna.
- Pochodzenie. Od starego rzeczownika *dzięka* („podziękowanie”), od którego pochodzi też czasownik dziękować.
Czy mówimy dzięki ciebie?
Nie. Po dzięki stoi celownik: dzięki tobie, dzięki niej.
Czy dzięki ma odmianę?
Jako przyimek jest niezmienne, ale wymaga celownika. Jako rzeczownik w liczbie mnogiej występuje głównie w ustalonych zwrotach: serdeczne dzięki, składać dzięki.
Czy w formalnym liście można pisać dzięki?
Lepiej napisać dziękuję lub składam podziękowania; dzięki zostaw na codzienną rozmowę.