Szkoda, że to słowo ma aż dwie role
Szkoda to uszczerbek materialny lub niematerialny, a także wyraz żalu w zdaniu typu „szkoda czasu”.
Szkoda potrafi być rzeczownikiem i krótkim orzeczeniem. Powiedzenie „mądry Polak po szkodzie” przypomina, że o ryzyku często przypominamy sobie dopiero po poniesieniu strat. Słowo pochodzi z germańskiego rdzenia, który znaczył „uszczerbek”. Choć brzmi poważnie, w rozmowie służy do wyrażania zwykłego żalu, gdy coś się nie udało, a nie tylko do mówienia o stracie.
- Uszczerbek majątkowy. *Burza wyrządziła szkody w sadzie.*
- Wyraz żalu (orzecznik). *Szkoda, że nie przyszedłeś.*
- Marnotrawstwo. *Szkoda czasu na kłótnie.*
- Wina w prawie cywilnym. *Poszkodowany domaga się odszkodowania za szkodę.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | szkoda | szkody |
| Dopełniacz | szkody | szkód |
| Celownik | szkodzie | szkodom |
| Biernik | szkodę | szkody |
| Narzędnik | szkodą | szkodami |
| Miejscownik | szkodzie | szkodach |
Szkoda w zdaniu
- Szkoda, że lato tak szybko się skończyło.Bez osobnego podmiotu: *szkoda* działa jak orzeczenie.
- Wyrządził sąsiadowi dużą szkodę.Styl urzędowy: *wyrządzić szkodę*.
- Co za szkoda, że nie dotarliśmy na czas!Okrzyk żalu, ton neutralny lub potoczny.
Skąd Škoda?
- Czeska marka: nazwisko Emila Škody pochodzi od tego samego słowa, które po czesku znaczy „szkoda”, i dlatego żartuje się, że samochody tej marki noszą nazwę „pech”.
- Pisownia: po polsku piszemy *szkoda*, po czesku *škoda*; *k* nie zmienia się w formach, ale *d* w celowniku i miejscowniku przechodzi w *dz*: *szkodzie*.
- Zwroty: *szkoda gadać*, *na szkodę kogoś*, *wyrządzić szkodę*, *ponieść szkodę*.
Czym się różni szkoda od straty?
Szkoda to uszkodzenie lub uszczerbek, strata – ubytek tego, co posiadaliśmy; częściowo się pokrywają.
Czy można powiedzieć „szkoda mi ciebie”?
Tak, w znaczeniu współczucia lub żalu; zdanie *szkoda mi go* brzmi swobodnie i potocznie.