Wybuch: od eksplozji po wybuch śmiechu i wojny
Wybuch to gwałtowne uwolnienie energii, na przykład eksplozja, oraz nagłe wystąpienie czegoś, takiego jak wojna, epidemia czy emocje.
Wybuch jest słowem, które w jednym zdaniu może oznaczać bombę, a w drugim wesołość. Mówimy o wybuchu wulkanu, wojny, epidemii i śmiechu, bo każdy z nich zaczyna się nagle i gwałtownie. Czasownik ma parę aspektową.
- Eksplozja. *Wybuch gazu zniszczył kamienicę.*
- Nagły początek wojny lub epidemii. *Wybuch wojny zaskoczył mieszkańców.*
- Gwałtowna reakcja emocjonalna. *W trakcie kłótni doszło do wybuchu gniewu.*
Odmiana rzeczownika wybuch
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | wybuch | wybuchy |
| Dopełniacz | wybuchu | wybuchów |
| Celownik | wybuchowi | wybuchom |
| Biernik | wybuch | wybuchy |
| Narzędnik | wybuchem | wybuchami |
| Miejscownik | wybuchu | wybuchach |
Wybuch w zdaniu
- Po wybuchu wulkanu popiół pokrył miasto.Miejscownik: po wybuchu.
- Słychać było głośny wybuch za oknem.Biernik jak mianownik: głośny wybuch.
- Ten wybuch śmiechu nikogo nie zaskoczył.Wybuch + dopełniacz: wybuch śmiechu.
Wybuchnąć czy wybuchać?
- Wybuchnąć (dokonany): *wybuchł*, *wybuchła*, *wybuchnie*. Opisuje pojedynczy wybuch.
- Wybuchać (niedokonany): *wybucha*, *wybuchał*. Opisuje powtarzanie się wybuchów.
- Związek: „wybuchnąć śmiechem” to nagle się roześmiać.
- Rzeczownik pochodzi od rdzenia *buch*, naśladującego odgłos uderzenia lub zapłonu.
- Przy każdej eksplozji ważny jest też pożar, który może ją poprzedzać lub po niej następować.
Czy wybuch wojny to poprawne wyrażenie?
Tak, to utrwalony związek: wybuch wojny, wybuch epidemii, wybuch powstania. Dopełniaczem rządzi się też zwrot „przed wybuchem”, w którym rzeczownik stoi w narzędniku, a nie w mianowniku.
Czy mówimy „wybuchnął” czy „wybuchł”?
Poprawnie: wybuchł. Forma „wybuchnął” jest dopuszczalna w mowie, ale uważana za mniej wzorową. W informacjach prasowych słowo bywa nadużywane, dlatego warto odróżniać wybuch od pożaru: pożar trwa, a wybuch jest zdarzeniem krótkim i gwałtownym.