Wątroba – organ, który robi więcej, niż myślisz
Wątroba to duży narząd w jamie brzusznej człowieka i zwierząt, odpowiedzialny między innymi za przemianę materii, produkcję żółci i neutralizowanie toksyn.
Wątroba to największy gruczoł ciała, położony po prawej stronie jamy brzusznej, tuż pod przeponą. Filtruje krew, magazynuje cukier i wytwarza żółć, więc bez niej człowiek nie przeżyłby nawet kilku dni. Organ bywa określany jako „laboratorium organizmu”, a jego stan zależy od diety i stylu życia, więc warto zadbać o zdrowie.
- Narząd człowieka lub zwierzęcia. *Marskość uszkadza wątrobę.*
- Danie, potrawa (zwykle w formie „wątróbka”). *Wątróbka z cebulką to polski klasyk.*
- Podroby jako produkt spożywczy. *Kup pół kilo wątroby drobiowej.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | wątroba | wątroby |
| Dopełniacz | wątroby | wątrób |
| Celownik | wątrobie | wątrobom |
| Narzędnik | wątrobą | wątrobami |
| Miejscownik | wątrobie | wątrobach |
Wątroba w zdaniu
- Wątroba regeneruje się szybciej niż inne narządy.Prawda biologiczna; tekst popularnonaukowy.
- Lekarz zlecił badanie wątroby.Dopełniacz po „badanie”; styl medyczny.
- Dzieci rzadko lubią wątróbkę.Zdrobnienie często oznacza potrawę, a nie sam narząd.
Skąd to słowo?
- Etymologia: *wątroba* pochodzi od prasłowiańskiego *ǫtroba*, które oznaczało wnętrzności. Z tym samym pniem spokrewniona jest *utroba*, czyli łono lub wnętrze ciała.
- Pisownia: „ą” w *wątroba* wymienia się w pokrewnych słowach (*wątrobiany*, *wątróbka*). W dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się „ó”: *wątrób*.
- Dla porządku: w medycynie przymiotnik brzmi *wątrobowy*, a w kuchni mówi się o *wątrobiance*. Bliskim narządem jest żołądek.
Dlaczego mówi się „wątróbka”, a nie „wątrobka”?
Przy zdrobnieniu „ó” pojawia się z powodu wymiany z „o” w rdzeniu: *wątroba – wątróbka*. Dzięki temu pisownia jest łatwa do zapamiętania.
Czy wątroba i utroba to to samo?
Nie. Wątroba to konkretny narząd, a utroba to przestarzałe lub podniosłe określenie wnętrza ciała, zwłaszcza łona matki.