Miesiąc: czas w kalendarzu i dawna nazwa Księżyca
Miesiąc to jedna z dwunastu części roku kalendarzowego, trwająca od 28 do 31 dni. W języku poetyckim i dawnym to także nazwa Księżyca.
Miesiąc zna każdy, kto zagląda do kalendarza. Mało kto pamięta, że to słowo było kiedyś nazwą Księżyca, a okres w kalendarzu nazwano od jego faz. Dziś w tym drugim znaczeniu spotkasz je głównie w poezji.
- Dwunasta część roku. *Wrzesień to dziewiąty miesiąc.*
- Okres około trzydziestu dni. *Pracuję tu od miesiąca.*
- Księżyc (poetycko, dawniej). *Miesiąc świecił nad łąką.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | miesiąc | miesiące |
| Dopełniacz | miesiąca | miesięcy |
| Celownik | miesiącowi | miesiącom |
| Narzędnik | miesiącem | miesiącami |
| Miejscownik | o miesiącu | o miesiącach |
Miesiąc w zdaniu
- Za miesiąc wyjeżdżam na urlop.Przyimek „za” z biernikiem oznacza upływ czasu.
- Minęło pięć miesięcy, a on nie zadzwonił.Po liczebnikach od pięciu w górę stoi dopełniacz: miesięcy.
- W tym miesiącu mam dużo pracy.Miejscownik: w miesiącu — tu końcówka -u, a ą zostaje w temacie.
Pułapka ą i ę
W tym słowie spotykają się dwie samogłoski nosowe. W liczbie pojedynczej piszemy ą (miesiąc, miesiąca), a w dopełniaczu liczby mnogiej ę (miesięcy). Tak samo jest w wyrazach pokrewnych: *miesięcznik*, *miesięczny*, ale *miesiączka*. Słowo wywodzi się z prasłowiańskiego wyrazu *měsęcь* i jest wspólne dla wielu języków słowiańskich. Dawna nazwa Księżyca przetrwała w wyrażeniu „miesiąc w pełni”, choć dziś zwykle mówimy księżyc. Warto też odróżnić miesiąc od tygodnia: w mowie potocznej „miesiąc” bywa używany jako okres około trzydziestu dni, niezależnie od kalendarza.
Czy piszemy „miesiąc” z ą czy z ę?
W mianowniku z ą. Ę pojawia się dopiero w dopełniaczu liczby mnogiej: pięć miesięcy.
Kiedy używamy „od miesiąca”, a kiedy „przez miesiąc”?
„Od miesiąca” oznacza czas trwający do teraz, a „przez miesiąc” — jednorazowy odcinek w przeszłości lub przyszłości.