Tuzin, kopa, mendel i gros: dawne miary liczenia

Tuzin to dwanaście sztuk. Polszczyzna ma całą rodzinę takich miar: tuzin to 12, mendel to 15, kopa to 60, a gros to aż 144. Dziś używa się ich rzadko, ale wciąż można trafić na tuzin jajek albo kopę ziemniaków.

• Dwanaście sztuk. *Kupiłem tuzin szklanek.*
• Przybliżona, niewielka liczba (przenośnie). *Przyszło około tuzina gości.*
• W wyrażeniach: coś pospolitego. *Tuzinkowa komedia, jakich wiele.*

Odmiana

Przykłady użycia

• Poproszę tuzin jajek.Handel; stara miara w nowoczesnym sklepie.
• Mieli tuzin dzieci, a wszystkie z talentem.Przesada w opowieściach rodzinnych.
• To film tuzinkowy, nie zapadnie w pamięć.Przymiotnik „tuzinkowy” znaczy „przeciętny, pospolity”.

Od Dutzend do tuzina

Słowo przyszło do polszczyzny z niemieckiego *Dutzend*, a to z kolei od francuskiego *douzaine*, czyli „dwanaście”. Liczba 12 była wygodna w handlu, bo dzieli się przez 2, 3, 4 i 6. Stąd przymiotnik „tuzinkowy”, który opisuje coś, co występuje w masie, a więc pospolite. Inne dawne miary: kopa, czyli pięć tuzinów, oraz mendel, czyli piętnaście sztuk. Gdy mowa o jajach, tuzin jest wciąż spotykany na targach i w niektórych sklepach, a w kuchni wygodnie zamawia się „pół tuzina”, czyli sześć sztuk. W przenośni „pół tuzina” znaczy po prostu kilka.