Stres: skąd słowo i dlaczego przyszło z biologii?
Stres to reakcja organizmu na trudną lub niebezpieczną sytuację, a potocznie napięcie psychiczne wywołane presją, pośpiechem lub strachem.
Stres to słowo tak codzienne, że łatwo zapomnieć, jak niedawno trafiło do słowników. Spopularyzował je w latach 30. XX wieku węgiersko-kanadyjski lekarz Hans Selye, który badał reakcję organizmu na długotrwałe obciążenie. Dziś używamy go znacznie szerzej niż w medycynie, także o codziennym pośpiechu.
- Reakcja organizmu na zagrożenie. *Pod wpływem stresu serce bije szybciej.*
- Napięcie psychiczne w codziennym życiu. *Egzaminy to dla niej ogromny stres.*
- Sytuacja budząca napięcie. *Praca w tak dużym stresie szybko męczy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | stres | stresy |
| Dopełniacz | stresu | stresów |
| Celownik | stresowi | stresom |
| Biernik | stres | stresy |
| Narzędnik | stresem | stresami |
| Miejscownik | stresie | stresach |
Przykłady użycia
- Bez stresu, mamy jeszcze godzinę.Potoczna zachęta do spokoju; funkcjonuje jak „spokojnie”.
- To bardzo stresująca praca.Przymiotnik „stresujący” to imiesłów od czasownika „stresować”, dlatego ma końcówkę -ujący.
- Długotrwały stres szkodzi sercu.Język popularnonaukowy, rzeczownik w liczbie pojedynczej.
Pochodzenie i pułapki
Do polszczyzny słowo trafiło z angielskiego *stress*, a ten wyraz wywodzi się od średniowiecznego *distress*, czyli „utrapienie”. Pułapką jest liczba mnoga: forma „stresy” istnieje, ale w tekstach brzmi sztucznie, dlatego zwykle mówimy o stresie w ogóle. Czasownik to „stresować się” (niedokonany) oraz „zestresować się” (dokonany). Odmiennym słowem jest strach, czyli emocja bardziej bezpośrednia, a przeciwieństwem stresu bywa spokój.
Czy stres jest zawsze szkodliwy?
Nie. Krótki stres mobilizuje i bywa pomocny; szkodzi dopiero ten przewlekły.
Jak się mówi: „stresuję się” czy „stresuje mnie”?
Obie formy są poprawne: „stresuję się egzaminem” i „egzamin mnie stresuje”.