Talerz: płaskie naczynie i jego zaskakujące pochodzenie
Talerz to płaskie lub lekko wklęsłe naczynie, na którym podaje się posiłki, a także przedmiot o podobnym kształcie, na przykład talerz perkusyjny.
Talerz stoi na każdym stole. Polskie słowo przyszło ze średnio-wysoko-niemieckiego *teller*; mamy więc w nim nie tyle rodzimą nazwę naczynia, ile zapożyczenie, które zadomowiło się całkowicie. Poza kuchnią talerz oznacza też inne okrągłe i płaskie przedmioty. Najczęściej podajemy na nim zupę, drugie danie albo deser.
- Naczynie. *Połóż talerze na stole.*
- Porcja jedzenia. *Zjadł dwa talerze zupy.*
- Instrument perkusyjny. *Perkusista uderzył w talerz.*
- Przedmiot okrągły. *Antena satelitarna to talerz.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | talerz | talerze |
| Dopełniacz | talerza | talerzy |
| Celownik | talerzowi | talerzom |
| Narzędnik | talerzem | talerzami |
| Miejscownik | talerzu | talerzach |
| Wołacz | talerzu! | talerze! |
Talerz w zdaniu
- Postaw talerz obok widelca.Biernik równy mianownikowi.
- Zjadłem trzy talerze rosołu.Policzalność: *trzy talerze*, ale *pięć talerzy*.
- Nad miastem pojawił się latający talerz.Żartobliwe lub fantastyczne: UFO.
Talerz i jego rodzina
- Zdrobnienia: *talerzyk* (mały talerz, na przykład deserowy), *talerzyk dziecięcy*.
- Zwroty: *talerz zupy*, *talerz satelitarny*, *latający talerz*, *płaski jak talerz* (idealnie równy).
- Pisownia: wyraz zapisujemy przez *rz*, tak samo jak *talerze* i *talerzyk*. W dopełniaczu liczby mnogiej wybierz *talerzy*, a nie „talerzów”, bo ta końcówka pasuje do rzeczowników zakończonych na miękką spółgłoskę.
- Z kuchni: *talerz płytki* służy do drugiego dania, *głęboki* do zupy, a *deserowy* do ciasta.
Czy mówi się „talerz zupy” czy „talerz od zupy”?
Poprawnie: *talerz zupy* jako porcja lub *talerz do zupy* jako naczynie. Formę „talerz od zupy” słychać potocznie, ale lepiej jej unikać w tekście.
Czym jest talerz perkusyjny?
To metalowy krążek w zestawie perkusyjnym, który wydaje metaliczny dźwięk po uderzeniu pałeczką.