Romans: miłostka, utwór muzyczny i dawna powieść
Romans to burzliwy, zwykle krótkotrwały związek uczuciowy, a także rodzaj powieści o miłości i lirycznej pieśni. Dawniej słowo oznaczało po prostu powieść.
Romans w dzisiejszej polszczyźnie to najczęściej miłosna przygoda, zwykle krótka i nieformalna. Słowo ma jednak dłuższą historię: oznaczało powieść, pieśń i wreszcie krótkotrwały związek. W tekstach dawniejszych wiąże się z miłością, a dziś także z niewiernością i zdradą.
- Burzliwa przygoda miłosna. *Mieli krótki romans w trakcie wakacji.*
- Powieść o miłości. *Biblioteka kupiła nowy romans historyczny.*
- Liryczna pieśń o miłości. *Zaśpiewała romans Chopina.*
- Dawniej powieść w ogóle. *Romans rycerski z XV wieku.*
Odmiana rzeczownika (rodzaj męski)
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | romans | romanse |
| Dopełniacz | romansu | romansów |
| Celownik | romansowi | romansom |
| Narzędnik | romansem | romansami |
| Miejscownik | romansie | romansach |
| Wołacz | romansie | romanse |
Romans w zdaniu
- Plotkowano o jej romansie z kolegą z pracy.Potoczna rozmowa o związku; w miejscowniku pojawia się „-ie”.
- Ten romans czyta się jednym tchem.Znaczenie literackie: powieść o miłości.
- Romans na odległość rzadko się udaje.Wyrażenie „na odległość” opisuje, w jaki sposób ludzie utrzymują związek.
Od powieści do przygody
- Pochodzenie: słowo przyszło z francuskiego *roman* („powieść”), a pierwotnie z łacińskiego przysłówka *romanice* — „w języku romańskim, a nie po łacinie”. Utwory pisano więc w języku ludowym.
- Różne znaczenia: francuski *roman* to dziś zwykła powieść, a polski romans zawęził się do wątku miłosnego lub do krótkiej przygody uczuciowej.
- Frazeologia: *romans biurowy*, *romans na boku*, *gorący romans*, *romans z historią* (żartobliwie: pasja do dawnych dziejów).
- Pisownia: słowo ma w środku -ma- i kończy się na -ans, bez ogonków: ro-mans. Przymiotnik brzmi *romansowy*, a osoba lubiąca romanse to *romansowicz* (potocznie) lub *kobieciarz*.
Czy romans to to samo co związek?
Nie. Związek zakłada trwałość i zobowiązanie, a romans bywa krótki, niejawny lub niezobowiązujący.
Czy romans może oznaczać książkę?
Tak, zwłaszcza w wyrażeniach „czytać romans” i „romans historyczny”.
Czy w wołaczu mówi się „romansie”?
Tak, choć używa się tej formy rzadko, głównie w tekstach literackich.