Radar to skrót, który stał się słowem
Radar to urządzenie wykrywające obiekty za pomocą fal radiowych. Nazwa to akronim angielskiego wyrażenia Radio Detection And Ranging.
Radar wydaje się zwykłym słowem, ale w rzeczywistości jest skrótem. Powstał z angielskiego Radio Detection And Ranging, czyli wykrywanie i wyznaczanie odległości za pomocą fal radiowych. W polszczyźnie przyjął się w niezmienionej formie i odmienia jak zwykły rzeczownik.
- Urządzenie. *Radar lotniczy wykrył nieznany obiekt.*
- Kontrola prędkości (potocznie). *Policja ustawiła radar przy szkole.*
- Przenośnie: zdolność wyczuwania. *Ma radar na dobre okazje.*
Odmiana rzeczownika
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | radar | radary |
| Dopełniacz | radaru | radarów |
| Celownik | radarowi | radarom |
| Narzędnik | radarem | radarami |
| Miejscownik | radarze | radarach |
Radar w zdaniach
- Na radarze pojawił się nowy punkt.Dosłownie: na ekranie urządzenia.
- Ten temat nie jest jeszcze na moim radarze.Przenośnie: poza zasięgiem mojej uwagi.
- Kierowca zwolnił, gdy zauważył radar.Potoczne, w znaczeniu pomiaru prędkości.
Pochodzenie i pokrewne słowa
- Akronim — nazwa utworzona z liter początkowych wyrażenia; podobnie powstał *laser*.
- Fotoradar — urządzenie fotografujące pojazdy przekraczające prędkość.
- Radio — z tej samej rodziny; fale radiowe są podstawą radaru.
- Odmiana — miejscownik: *radarze*, bo r przed końcówką -e zmiękcza się.
W starszych podręcznikach radar bywał zapisywany wielkimi literami (RADAR), bo traktowano go jako skrót. Dziś pisze się go małą literą, tak jak inne akronimy, które przeszły do słownictwa ogólnego, np. *laser* czy *sonar*. Taka zmiana potwierdza, że wyraz został w pełni zaadaptowany.
Czy radar musi być lotniczy?
Nie. Radary działają na lądzie, na morzu i w powietrzu, a meteorologiczne śledzą opady.
Co znaczy „spaść z radaru”?
To wyrażenie żartobliwe: przestać być w centrum uwagi lub zniknąć z czyjegoś pola widzenia.