Płacz, płaczki i czasownik płakać
Płacz to wydawanie głosu i wylewanie łez pod wpływem silnych emocji. Czasownik to płakać, a rzeczownik odnosi się do całego zjawiska.
Płacz to najprostszy sposób wyrażenia smutku, bólu lub wzruszenia. Nie wszystkie łzy są smutne: płacz ze szczęścia i płacz ze śmiechu wymagają w polszczyźnie tego samego słowa. Rzeczownik jest zwykle w liczbie pojedynczej, co wiele mówi o jego charakterze.
- Reakcja emocjonalna. *Płacz dziecka obudził całą ulicę.*
- Głośne łkanie. *Słychać było płacz z sąsiedniego pokoju.*
- Czynność nad czymś ubolewania. *Płacz nad rozlanym mlekiem nic nie zmieni.*
Odmiana rzeczownika i czasownika płakać
| Forma | Rzeczownik | Czasownik |
|---|---|---|
| Mianownik | płacz | płakać (niedokonany) |
| Dopełniacz | płaczu | zapłakać (dokonany) |
| Narzędnik | płaczem | płaczę (1. os. lp.) |
| Czas przeszły | — | płakał, płakała |
| Tryb rozkazujący | — | płacz! |
Płacz w zdaniach
- Jej płacz ucichł dopiero po godzinie.Neutralne, rzeczownik w mianowniku.
- Nie płacz, wszystko będzie dobrze.Tryb rozkazujący brzmi jak rzeczownik: płacz.
- Zapłakał na pogrzebie dziadka.Forma dokonana: zaczął płakać, jednorazowo.
Płaczki i pokrewne słowa
- Płaczki — kobiety wynajmowane w dawnej wsi, by lamentowały na pogrzebach; tradycja obecna w całej Europie.
- Płaczliwy — łatwo płaczący; *płaczliwy ton*.
- Płacz w kontekście emocji: smutek lub uczucie są jego przyczynami.
- Ł, nie l — pisownia przez ł: płakać, płacz.
Zwróć uwagę na różnicę między *płakać* a *łkać*: łkanie to głośny, urywany płacz, a płakanie może być ciche. W literaturze pojawia się też *szlochać*, które sugeruje głośny, spazmatyczny płacz. Wszystkie trzy czasowniki mają ten sam charakter niedokonany.
Czy „płacz” to też forma rozkazująca?
Tak, tryb rozkazujący czasownika płakać brzmi *płacz!* i jest taki sam jak rzeczownik; kontekst rozstrzyga.
Czy można płakać ze śmiechu?
Tak: *płakać ze śmiechu* to wyrażenie potoczne. Opisuje łzy wywołane intensywnym śmiechem.