Księga i księgi: od Biblii po księgi wieczyste
Księga to obszerna, uroczysta książka lub dział większego dzieła, na przykład Księga Rodzaju. W prawie i księgowości oznacza też urzędowy rejestr.
Księga to słowo brzmiące uroczyście i nie bez powodu. Kto pisze „księga”, powinien pamiętać o ciekawej alternacji: w liczbie pojedynczej jest ę, ale w dopełniaczu liczby mnogiej pojawia się ą, czyli „ksiąg”. Samo słowo kojarzymy najpierw z Biblią i prawem.
- Duża, ważna książka. *Wielka księga przysłów polskich.*
- Część dzieła, np. biblijnego. *Księga Wyjścia opisuje ucieczkę z Egiptu.*
- Urzędowy rejestr. *Księga wieczysta zawiera dane o nieruchomości.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | księga | księgi |
| Dopełniacz | księgi | ksiąg |
| Celownik | księdze | księgom |
| Biernik | księgę | księgi |
| Narzędnik | księgą | księgami |
| Miejscownik | księdze | księgach |
Księga w zdaniu
- W bibliotece stoją stare księgi.Liczba mnoga, rzeczownik nieożywiony.
- W księdze gości goście zostawiają wpisy.Miejscownik: g → dz (w księdze).
- Zaglądał do ksiąg rachunkowych co wieczór.Dopełniacz liczby mnogiej: ksiąg.
Księga, książka i kodeks
- Książka — słowo młodsze, ogólne, oznacza każdy zbiór zadrukowanych kart; księga brzmi bardziej uroczyście lub urzędowo.
- Księgowość — prowadzenie ksiąg rachunkowych firmy; zawód: księgowy.
- Kodeks — dawniej księga rękopiśmienna, dziś także zbiór przepisów.
- Pochodzenie — prasłowiańskie *kъnigy*; skąd dokładnie się wzięło, jest sporne, ale wiele wskazuje na zapożyczenie ze wschodu.
Najstarsze zdanie zapisane po polsku, w nowoczesnym brzmieniu „Daj, ać ja pobruszę, a ty poczywaj”, pochodzi z Księgi henrykowskiej z XIII wieku, czyli kroniki klasztoru cystersów w Henrykowie. Znaczy ono mniej więcej: „pozwól, że ja będę mleć, a ty odpoczywaj”.
Dlaczego ksiąg, a nie księg?
Występuje alternacja ę : ą, znana także z wyrazów „ręka – rąk”, „księga – ksiąg”.
Czy księga to to samo co książka?
Nie do końca. Książka to termin neutralny i najczęstszy, a księga nosi odcień powagi lub dotyczy rejestrów.