Kamień: od bruku po kamień milowy
Kamień to bryła twardej skały lub twarda substancja mineralna. Słowo ma wiele znaczeń przenośnych, jak kamień milowy czy kamień z serca.
Kamień to jedno z najstarszych słów w naszym języku, a jego rodzina słowotwórcza jest ogromna. Kamienica, czyli dziś budynek z mieszkaniami, to pierwotnie po prostu dom murowany z kamienia, zbudowany wśród drewnianych. Dlatego warto znać nie tylko znaczenie rzeczownika, ale i jego pochodne.
- Bryła skały. *Dziecko rzuciło kamień do wody.*
- Kamień szlachetny lub budowlany. *Rzeźba wykuta w kamieniu.*
- Osad lub twardy złóg. *Kamień nazębny, kamień w nerkach, kamień w czajniku.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | kamień | kamienie |
| Dopełniacz | kamienia | kamieni |
| Celownik | kamieniowi | kamieniom |
| Biernik | kamień | kamienie |
| Narzędnik | kamieniem | kamieniami |
| Miejscownik | kamieniu | kamieniach |
Kamień w zdaniu
- Spadł mi kamień z serca.Idiom: poczułem ogromną ulgę.
- To był kamień milowy w historii firmy.Wyrażenie: ważny etap, przełom.
- Kamień na kamieniu nie został.Wszystko zostało zburzone, zniszczone.
Wyrażenia i pochodne
- Kamień węgielny — kamień wmurowywany uroczyście w początek budowy; w przenośni: podstawa czegoś.
- Kamień obrazy — przyczyna sporu lub urazy.
- Kamienica — wielopiętrowy dom czynszowy, nazwany od murowania z kamienia.
- Kamień filozoficzny — mityczna substancja z legend alchemików.
Rodzina wyrazów jest bogata: kamyk to mały kamień, kamieniołom to miejsce jego wydobycia, kamieniarz to rzemieślnik obrabiający kamień, a przymiotnik *kamienny* opisuje także ludzi: kamienna twarz, kamienny spokój. Przysłowie przypomina, że „kropla drąży skałę, nie siłą, lecz częstym padaniem”.
Kamień czy kamyk?
„Kamyk” to zdrobnienie i oznacza mały, zwykle gładki kamień, który łatwo podnieść.
Dlaczego mówimy „o kamieniu”?
Rdzeń w tych formach ma postać kamieni-, a po nim stoi końcówka -u: o kamieniu, na kamieniu. Forma „o kamieńu” jest błędna.