Dlaczego diabeł tkwi w szczegółach? Słowo o greckim rodowodzie
Diabeł to w religiach i wierzeniach istota zła, przeciwnik Boga. W mowie potocznej także ktoś sprytny, uparty lub niebezpiecznie zdolny.
Diabeł występuje w legendach, bajkach i powiedzeniach, a jego nazwa pochodzi z greki. Greckie diábolos znaczyło dosłownie „ten, który rzuca coś w poprzek”, czyli oszczerca, intryganta. Polskie słowo trafiło do nas przez łacinę kościelną i weszło do licznych zwrotów, w których diabeł bywa raz groźny, raz żartobliwy.
- Istota zła. *Wierzono, że diabeł kusi człowieka.*
- Postać z folkloru i bajek. *Diabeł Boruta z Łęczycy* to bohater polskich podań.
- Człowiek sprytny lub uparty (potocznie). *To prawdziwy diabeł, nie da się go oszukać.*
- Wzmacniacz w przekleństwach. *Do diabła!* – potocznie wyraża złość.
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | diabeł | diabły |
| Dopełniacz | diabła | diabłów |
| Celownik | diabłu | diabłom |
| Biernik | diabła | diabły |
| Narzędnik | diabłem | diabłami |
| Miejscownik | diable | diabłach |
Przykłady z komentarzem
- Diabeł tkwi w szczegółach.Przysłowie: wszystko zależy od drobiazgów.
- Diabli wiedzą, gdzie on poszedł.Potocznie: nikt nie wie; forma diabli to zastygła, rzadko używana odmiana.
- Nie taki diabeł straszny, jak go malują.Rzecz bywa mniej groźna, niż się o niej mówi.
Frazeologia i kontekst
- Diabeł wcielony – ktoś wyjątkowo zły lub bardzo energiczny.
- Diabeł ogonem nakrył – coś przepadło bez śladu.
- Pokrewne słowa: demon i piekło, z którymi diabła łączy temat wierzeń i literatury.
- Uwaga o stylu. W tekstach religijnych używa się też słowa szatan; w rozmowie *diabeł* brzmi swobodniej.
Jak powiedzieć diabeł w liczbie mnogiej?
Dziś zwykle diabły, np. małe diabły. Forma diabli występuje w klątwach: niech cię diabli wezmą.
Czy diabeł to wyraz wulgarny?
Nie, ale w przekleństwach może brzmieć mocno. W religijnych kontekstach bywa uznawany za wyraz poważny, a nie żartobliwy.