Czyn: uczynek, przestępstwo i słowa, które trzeba wcielić w czyn
Czyn to świadome, celowe działanie człowieka, uczynek; w prawie także zachowanie podlegające ocenie, np. czyn zabroniony.
Czyn to coś, co człowiek robi świadomie, a nie tylko mówi albo myśli. Od słów do czynów prowadzi droga, która nazywa się wcielaniem planu w życie. Prawo mówi o czynie zabronionym, moralność o czynie dobrym albo złym.
- Świadome działanie. *Jego czyn zasługuje na szacunek.*
- Uczynek, wyczyn. *Bohaterski czyn uratował dziecko.*
- W prawie: zachowanie. *Sąd ocenił czyn jako przestępstwo.*
- W PRL: czyn społeczny. *Uczniowie wykonali czyn społeczny przy sprzątaniu parku.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | czyn | czyny |
| Dopełniacz (czego?) | czynu | czynów |
| Celownik (czemu?) | czynowi | czynom |
| Narzędnik (czym?) | czynem | czynami |
| Miejscownik (o czym?) | czynie | czynach |
| Wołacz (o!) | czynie | czyny |
Przykłady użycia
- Przeszedł od słów do czynów.Zwrot oznacza zacząć działać.
- Wcielił swój pomysł w czyn.„Wcielić w czyn” – zrealizować plan.
- Sprawca dopuścił się czynu zabronionego.Terminologia prawnicza: czyn zabroniony to zachowanie sprzeczne z prawem.
Rodzina słów od czynić
- Czynić – robić (książkowo): *czynić postępy.*
- Czynność – wykonywana praca: *czynności biurowe.*
- Czynny – działający: *Sklep czynny od ósmej.*
- Pokrewne słowa: praca, wina.
- Pochodzenie. Wszystkie te wyrazy wywodzą się od prasłowiańskiego *činъ* i łączy je idea działania, wykonywania, a w dawnej polszczyźnie także porządku i stanu.
Czym czyn różni się od uczynku?
Uczynek zwykle oznacza dobry lub zły postępek moralny, czyn jest bardziej ogólny.
Skąd tabliczka „czynne” na sklepie?
Z przymiotnika „czynny”, od czasownika czynić: sklep jest wtedy w działaniu, czyli otwarty.
Czy „czyn” to to samo co „czynność”?
Nie. Czyn ma wymiar moralny lub prawny, a czynność to zwykłe, wykonywane zajęcie, np. czynności domowe.