Żal: smutek, pretensja i litość w jednym słowie
Żal to uczucie smutku po stracie, a także pretensja do kogoś lub ubolewanie nad czymś. W zdaniach bezosobowych znaczy „szkoda”.
Żal to jedno z tych słów, które potrafią znaczyć kilka różnych emocji naraz: smutek po stracie, pretensję i litość. „Żal mi cię” wyraża współczucie, ale „mam do ciebie żal” oznacza dokładnie coś przeciwnego. Dlatego kontekst jest tu decydujący.
- Smutek po stracie. *Z żalem pożegnał rodzinne miasto.*
- Pretensja do kogoś. *Mam do ciebie żal, że nie zadzwoniłeś.*
- Skrucha, ubolewanie. *Wyraził żal z powodu spóźnienia.*
- W zdaniach bezosobowych: litość lub szkoda. *Żal mi tych pieniędzy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Przykład |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | żal | Żal ścisnął mu gardło. |
| Dopełniacz (czego?) | żalu | Nie czuł żalu. |
| Celownik (czemu?) | żalowi | Poddał się żalowi. |
| Narzędnik (czym?) | żalem | Mówił z żalem. |
| Miejscownik (o czym?) | żalu | Pisał o swoim żalu. |
Przykłady użycia
- Żal mi go, bo tyle przeszedł.Konstrukcja bezosobowa z celownikiem i biernikiem lub dopełniaczem.
- Nie miej do mnie żalu, zrobiłem, co mogłem.Wyrażenie „mieć do kogoś żal” oznacza urazę.
- Szkoda, żal wyrzucać jedzenie.W mowie potocznej „żal” często zastępuje „szkoda”.
Rodzina słów i pochodzenie
Słowo pochodzi z prasłowiańskiego *žalь* i ma pokrewnych w innych językach słowiańskich, np. czeskie *žal* czy rosyjskie *zhal'*. Od niego powstały: żałoba, żałować, żałosny. Przyjrzyj się pokrewnym: smutek to ogólny stan przygnębienia, a zlosc to gniew. Żal bywa mieszaniną obu. W stylu urzędowym piszemy „z żalem informujemy”, a w mowie codziennej raczej „szkoda, że…”.
Czym żal różni się od smutku?
Żal zwykle ma konkretną przyczynę: stratę lub krzywdę. Smutek może być ogólnym nastrojem.
Co znaczy „żal ściska serce”?
Że ktoś odczuwa bolesne współczucie albo tęsknotę.