Wyraz czy wyrażenie? Różnica, której nie widać na pierwszy rzut oka
Wyraz to najmniejsza samodzielna jednostka języka mająca znaczenie, czyli słowo. Wyraz oznacza też ekspresję, np. wyraz twarzy.
Wyraz pochodzi od czasownika *wyrazić* i ma w polszczyźnie kilka znaczeń. Językoznawca powie, że wyraz to jednostka słownikowa, a nauczycielka, że „wyraz twarzy” zdradza uczucia ucznia. Dlatego warto sprawdzać kontekst.
- Słowo. *Zapisz wyraz w zeszycie.*
- Mina. *Na jej twarzy malował się wyraz zdziwienia.*
- Przejaw uczucia. *Prezent jako wyraz wdzięczności.*
- Termin gramatyczny. *Wyraz pochodny, wyraz podstawowy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | wyraz | wyrazy |
| Dopełniacz | wyrazu | wyrazów |
| Celownik | wyrazowi | wyrazom |
| Biernik | wyraz | wyrazy |
| Narzędnik | wyrazem | wyrazami |
| Miejscownik | wyrazie | wyrazach |
Przykłady
- Ten wyraz znaczy „bardzo mały”.Użycie językoznawcze.
- Miał na twarzy wyraz ulgi.„Wyraz” + dopełniacz uczucia.
- Dziękuję w wyrazie szacunku.Formuła grzecznościowa w liście.
Wyraz, słowo, wyrażenie
- Wyraz i słowo są w szkole często traktowane jak synonimy, choć „słowo” może też znaczyć obietnicę.
- Wyrażenie to połączenie kilku wyrazów, np. „dzień dobry”.
- Wyraz bliskoznaczny — synonim; wyraz przeciwstawny — antonim.
- W liczbie mnogiej *wyrazy* używa się też w zwrocie *wyrazy współczucia* czy *wyrazy szacunku*.
W szkolnych ćwiczeniach spotkasz też hasła takie jak *wyraz podstawowy*, od którego tworzy się nowe wyrazy przez dodanie przedrostka lub przyrostka. Z rodziny *pisać* powstają *napisać*, *pisarz* czy *opis*. Nauka rozpoznawania takich rodzin pomaga w ortografii i w rozumieniu nieznanych słów.
Czym różni się wyraz od słowa?
W językoznawstwie niewiele, ale „słowo” bywa używane szerzej, np. w „dotrzymać słowa”.
Jak się pisze „wyraz twarzy”?
Zawsze osobno i z małej litery: „wyraz twarzy”. To związek rzeczownika z dopełniaczem.
Czy „wyrazy” w liście to to samo co „słowa”?
Nie. W formułach takich jak „wyrazy szacunku” słowo „wyrazy” oznacza ofiarowane uczucia, a nie jednostki języka.