Wstyd: emocja, którą każdy zna

Wstyd to jedno z najsilniejszych uczuć społecznych. Psychologowie odróżniają go od poczucia winy: winę czujemy za to, co zrobiliśmy, a wstydzimy się tego, kim jesteśmy w oczach innych. W polszczyźnie granica bywa jednak płynna.

• Uczucie zakłopotania. *Spłonął ze wstydu.*
• Poczucie hańby. *To wstyd i hańba!*
• Wstydliwość. *Wstyd nie pozwalał mu poprosić o pomoc.*
• Ocena sytuacji. *Wstyd mi za ciebie.*

Odmiana

Przykłady

• Mam wstyd, że nie zadzwoniłem.Potoczne połączenie z „mieć”.
• Wstyd mi, że tak się zachowałem.Konstrukcja z celownikiem: „wstyd mi”.
• Nie ma się czego wstydzić.Czasownik „wstydzić się” + dopełniacz.

Wstyd w zwrotach i pisowni

• Wstyd i hańba — mocne określenie czegoś bulwersującego.
• Nie mieć wstydu — być bezczelnym; spalić się ze wstydu — bardzo się zawstydzić.
• Czasowniki: *wstydzić się*, *zawstydzić*, przymiotnik *wstydliwy*.
• Przeciwieństwem wstydu bywa honor, a bliskim pojęciem wina.

Wstyd bywa też narzędziem wychowawczym, ale nadużywany szkodzi. Dzieci, którym ciągle powtarza się „wstydź się”, uczą się ukrywać błędy zamiast je naprawiać. Dlatego pedagodzy zalecają pokazywanie, co poprawić, a nie wzbudzanie zawstydzenia. W kulturze polskiej temat wstydu pojawia się również w przysłowiach, jak „wstyd nie dym, oczu nie wyje”.