Dawka: ile to dużo, a ile za dużo?
Dawka to odmierzona ilość czegoś, najczęściej leku, promieniowania albo składnika. W przenośni oznacza porcję emocji, wiedzy lub humoru.
Dawka pojawia się w aptece, w laboratorium i w codziennej mowie. Już Paracelsus napisał, że to dawka czyni truciznę, bo nawet woda w nadmiarze może zaszkodzić.
- Odmierzona ilość leku. *Lekarz zalecił dawkę dwa razy dziennie.*
- Ilość promieniowania lub substancji. *Dawka pochłonięta jest niewielka.*
- Przenośnie: porcja czegoś. *Potrzebuję dawki humoru po całym dniu.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | dawka | dawki |
| Dopełniacz | dawki | dawek |
| Celownik | dawce | dawkom |
| Narzędnik | dawką | dawkami |
| Miejscownik | dawce | dawkach |
Przykłady użycia
- Nie przekraczaj zalecanej dawki dobowej.Język ulotek i apteki.
- Dostała trzecią dawkę szczepionki.Szczepienie przypominające to właśnie „dawka przypominająca”.
- Mała dawka sarkazmu nikomu nie zaszkodzi.Przenośnia, ton żartobliwy.
Dawka, dawca i dać
Rzeczownik pochodzi od czasownika dawać, a od niego także dawca (osoba, która coś daje, na przykład dawca krwi). Nie myl tych słów: *dawka* dotyczy ilości, a *dawca* osoby. Łacińską maksymę Paracelsusa zapisuje się po łacinie jako *Sola dosis facit venenum* (tylko dawka czyni truciznę). Pokrewne słowa to lek i ilość, a także porcja, która dotyczy raczej jedzenia.
W medycynie rozróżnia się dawkę pojedynczą (jedna porcja) i dawkę dobową (suma na dobę). Wyróżnia się też dawkę leczniczą i toksyczną. Przed zażyciem leku warto przeczytać ulotkę, bo tylko tam znajdziesz dawkę zalecaną dla wieku i wagi.
Czym różni się dawka od porcji?
Dawkę stosuje się do leków i substancji, porcję do jedzenia. W przenośni oba słowa bywają zamienne.
Jak odmienić „dawka” w dopełniaczu liczby mnogiej?
Poprawnie „dawek”: kilka dawek leku.