Ryba: od akwarium po „rybę psującą się od głowy”
Ryba to zwierzę kręgowe żyjące w wodzie, oddychające skrzelami i zwykle pokryte łuskami. Słowem „ryba” nazywa się też potrawę z takiego zwierzęcia.
Ryba to jedno z tych słów, które od stuleci dostarczają polszczyźnie obrazów. Zimna jak ryba, cicha jak ryba, szczęśliwa jak ryba w wodzie – to wszystko opisy ludzi, nie zwierząt. Poza frazeologią słowo pozostaje jednak bardzo konkretne.
- Zwierzę wodne. *W jeziorze pływają ryby.*
- Potrawa. *W Wigilię jemy karpia, czyli rybę.*
- Znak zodiaku. *Moja siostra urodziła się pod znakiem Ryb.*
- Osoba, w przenośni. *To zimna ryba, nic jej nie wzruszy.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | ryba | ryby |
| Dopełniacz | ryby | ryb |
| Celownik | rybie | rybom |
| Biernik | rybę | ryby |
| Narzędnik | rybą | rybami |
| Miejscownik | rybie | rybach |
Ryba w zdaniu
- Czuję się tu jak ryba w wodzie.Znaczy: pewnie i swobodnie, w swoim żywiole.
- Ryba psuje się od głowy.Przysłowie: kłopoty zaczynają się u władzy lub przywódców.
- W piątek jemy rybę.Biernik: rybę; tradycja religijna w polskich domach.
Ryba, rybka i przysłowia
Zdrobnienie „rybka” ma w polszczyźnie czułe zabarwienie, bywa też zwrotem do ukochanej osoby. Z przysłów ważne są: „Ryby i dzieci głosu nie mają” (czyli nie mają głosu w sprawach dorosłych) oraz „milczeć jak ryba”. Pochodzenie słowa jest niepewne; w innych językach słowiańskich brzmi podobnie, np. czeskie *ryba*. Do tematu pasują hasła woda, rekin i zwierzę. W dopełniaczu liczby mnogiej mówimy „ryb”, a w bierniku liczby pojedynczej „rybę”.
Czy rekin to ryba?
Tak. Rekiny należą do ryb chrzęstnoszkieletowych, w odróżnieniu od ryb kostnoszkieletowych, takich jak karp.
Jak zapisać biernik: „widzę ryba” czy „widzę rybę”?
Poprawnie: „widzę rybę”. Biernik rzeczowników żeńskich kończy się na -ę.