Ręka: odmiana, przysłowia i nosowe „ę” z prasłowiańskiego
Ręka to górna kończyna człowieka od barku po palce. W przenośni oznacza pomoc, władzę lub styl działania, np. „pomocna ręka”.
Ręka to jedno z najstarszych słów polszczyzny i jedno z najbardziej produktywnych w idiomach. Podaje się ją na powitanie, pomaga się nią drugiemu, a mimo to bywa „zbyt krótka”, gdy czegoś nie możemy dosięgnąć. W odmianie kryje kilka pułapek.
- Kończyna górna. *Podniosła rękę w górę.*
- Pomoc, wsparcie. *Wyciągnął do niej pomocną rękę.*
- Styl, charakter pisma. *Rozpoznam twoją rękę z daleka.*
- W piłce nożnej. *Sędzia odgwizdał rękę w polu karnym.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | ręka | ręce |
| Dopełniacz | ręki | rąk |
| Celownik | ręce | rękom |
| Narzędnik | ręką | rękami |
| Miejscownik | ręce | rękach |
Ręka w zdaniu
- Mam dwie lewe ręce do majsterkowania.Idiom: brak zręczności.
- Zrobiłem to na własną rękę.„Na własną rękę” – bez niczyjej zgody lub pomocy.
- Mam notatki pod ręką.„Pod ręką” – w zasięgu, blisko.
Skąd pochodzi nosowe ę?
Prasłowiańskie *rǫka* miało samogłoskę nosową ǫ, która w polszczyźnie przeszła w ą lub ę zależnie od otoczenia: stąd ręka – rąk – rękom. Pokrewne litewskie *rankà* potwierdza starożytność słowa. Zwrot „ręka rękę myje” oznacza wzajemną protekcję, a „z pierwszej ręki” – wprost od źródła informacji. Hasła powiązane: palec, dłoń i ramię. W dopełniaczu liczby mnogiej piszemy „rąk”, a nie „ręk”.
Jak odmienić „ręka” w liczbie mnogiej?
Ręce, rąk, rękom, ręce, rękami, rękach. Forma „rąk” jest nieregularna i często mylona.
Czy ręka i dłoń to to samo?
Nie. Dłoń to część ręki od nadgarstka po palce, a ręka obejmuje całą kończynę.