Poza: pozowanie, przyimek i udawany gest w jednym słowie
Poza jako rzeczownik to sposób ustawienia ciała lub udawane zachowanie. Jako przyimek oznacza „na zewnątrz czegoś”, np. „poza domem”, albo „oprócz”.
Poza bywa rzeczownikiem, a bywa przyimkiem. Raz opisuje, jak ktoś stoi przed obiektywem, innym razem mówi, że coś dzieje się na zewnątrz. Dobra wiadomość jest taka, że kontekst zwykle rozwiewa wątpliwości, a zasady użycia są stosunkowo proste.
- Postawa ciała (rzeczownik). *Modelka przyjęła naturalną pozę.*
- Udawane zachowanie (rzeczownik). *Jego skromność to tylko poza.*
- Na zewnątrz (przyimek). *Mieszkamy poza miastem.*
- Oprócz (przyimek). *Poza tobą nikt nie przyszedł.*
Odmiana i funkcje
| Funkcja | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| Rzeczownik, mianownik | poza | Piękna poza. |
| Dopełniacz | pozy | Bez pozy. |
| Biernik | pozę | Przyjął pozę. |
| Narzędnik | pozą | Z pozą aktora. |
| Przyimek | poza | Poza domem. |
Poza w zdaniu
- Poza tym wszystko jest w porządku.„Poza tym” to stałe wyrażenie: „ponadto”.
- Wyjedziemy poza miasto na weekend.Po „poza” występuje biernik przy kierunku: poza miasto.
- Nie rób z siebie wielkiego artysty – to czysta poza.Rzeczownik, krytycznie o udawaniu.
Przyimek poza: narzędnik czy biernik?
Przyimek łączy się z narzędnikiem, gdy mowa o miejscu: „poza domem”, a z biernikiem przy kierunku: „poza dom”. Pochodzi od połączenia *po* i *za*, jak podpowiada jego budowa. Rzeczownik przyszedł z francuskiego *pose*, od czasownika *poser* („ustawiać, kłaść”). Francuskie *poser* sięga łacińskiego *pausare* („zatrzymać się, przerwać”), więc poza to pierwotnie chwila bez ruchu przed obiektywem lub malarzem. Powiązane zagadnienia: postawa, pozycja i maska, czyli to, co zakrywa prawdziwe zamiary.
Czy „poza tym” piszemy razem?
Nie, zawsze osobno: poza tym. Jest synonimem słów „oprócz tego” i „ponadto”.
Jaki przypadek występuje po „poza”?
Narzędnik, gdy opisujemy położenie („poza domem”), albo biernik, gdy chodzi o kierunek („poza dom”).