Kosz: plecionka, śmietnik i „dostać kosza”
Kosz to naczynie z plecionki albo innego materiału służące do noszenia lub zbierania rzeczy. W koszykówce oznacza obręcz z siatką.
Kosz to pojemnik, w którym coś nosimy, przechowujemy albo wyrzucamy. Słowo ma bardzo szerokie zastosowanie: od wiklinowego kosza na zakupy, przez kosz na śmieci, po kosz w koszykówce i ikonę na pulpicie komputera. Z pierwotnego znaczenia plecionki zrobiło się pojęcie bardziej ogólne, a z nim cała frazeologia.
- Plecionka. *Wzięła kosz na grzyby.*
- Pojemnik na odpadki. *Wyrzuć to do kosza.*
- Obręcz w koszykówce. *Trafił za trzy punkty do kosza.*
- Odmowa (potocznie). *Dostał kosza od dziewczyny.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| mianownik | kosz | kosze |
| dopełniacz | kosza | koszy |
| celownik | koszowi | koszom |
| biernik | kosz | kosze |
| narzędnik | koszem | koszami |
| miejscownik | koszu | koszach |
Przykłady użycia
- Odłóż to do kosza na pranie.Gospodarstwo domowe.
- Przeniosłem plik do kosza.Komputerowe znaczenie: folder z usuniętymi plikami.
- Zaproponował randkę i dostał kosza.Potocznie: spotkał się z odmową.
Zwrot „dać komuś kosza”
Zwrot dać komuś kosza oznacza odrzucenie czyichś zalotów lub propozycji. Identyczne wyrażenie istnieje po niemiecku: *einen Korb geben*, dosłownie „dać kosz”, więc przenośnia została prawdopodobnie przejęta z tego języka. Od słowa „kosz” pochodzi też *koszykarz*, czyli zawodnik gry w koszykówkę, oraz *koszyk*, mała forma kosza. Nosimy go w torbie lub w ręku, a w sporcie spotykamy go przy każdej piłce do koszykówki.
Czy „kosz” i „koszyk” to to samo?
Nie. Koszyk jest mniejszy, najczęściej sklepowy lub piknikowy, a kosz większy i bardziej ogólny.
Jak odmieniać „kosz” w dopełniaczu liczby mnogiej?
„Koszy”: „pełno koszy”. Forma „koszów” jest błędna.
Czy „dostać kosza” jest wulgarne?
Nie, to zwykły frazeologizm potoczny.