Łeb: głowa zwierzęcia i potoczna głowa człowieka
Łeb to potoczna nazwa głowy, zwłaszcza zwierzęcia. W odniesieniu do człowieka bywa żartobliwy albo obcesowy; znaczy też rozum, np. „mieć łeb”.
Łeb to potoczne określenie głowy, w standardowej polszczyźnie przypisywane przede wszystkim zwierzętom. Wobec człowieka bywa żartem albo obelgą, ale gdy mówimy, że ktoś „ma łeb”, to znaczy, że jest po prostu bystry. Warto więc zawsze uważać na kontekst.
- Głowa zwierzęcia. *Koń zarzucił łbem.*
- Potocznie: głowa człowieka. *Uderzył się w łeb o futrynę.*
- Rozum, bystrość. *Ma łeb do interesów.*
- Główka śruby lub gwoździa (technicznie). *Łeb śruby był zerwany.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Przykład |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | łeb | Łeb mnie boli. |
| Dopełniacz (czego?) | łba | Nie mam łba do liczb. |
| Celownik (czemu?) | łbu | Przyjrzał się łbu konia. |
| Narzędnik (czym?) | łbem | Kiwnął łbem. |
| Miejscownik (o czym?) | łbie | Mam w łbie pustkę. |
Przykłady użycia
- Pies położył łeb na moich kolanach.Neutralne użycie wobec zwierzęcia.
- Pobiegli łeb w łeb aż do mety.Zwrot „łeb w łeb” znaczy: równo, bez przewagi żadnej strony.
- Cena poleciała na łeb, na szyję.„Na łeb, na szyję” – gwałtownie, bez opamiętania.
Pisownia: dlaczego „łeb”, skoro mówimy [wep]?
Na końcu wyrazu wymawiamy „p”, ale piszemy „b”, bo w innych formach słychać dźwięk dźwięczny: łeb – *łba*, łbie. To klasyczny przykład ortografii opartej na wymianie. Pochodzenie: z prasłowiańskiego *lъbъ* oznaczającego czaszkę; spokrewnione jest rosyjskie *lob* („czoło”). Neutralnym odpowiednikiem w języku ogólnym jest głowa, a o rozumie mówimy też mózg lub „rozum”. W gwarach i w mowie młodzieży „łeb” często pojawia się jako słowo kolokwialne, które nie powinno trafić do pisma urzędowego ani do rozmowy z kimś, kogo nie znasz.
Czy „łeb” jest wulgarne?
Nie jest wulgarne, ale jest potoczne i wobec człowieka może zabrzmieć nieuprzejmie.
Jak pisać: łeb czy łep?
Poprawnie „łeb”. Sprawdzasz przez odmianę: łba, łbie.