Koń, końmi i koń mechaniczny: nieregularna odmiana
Koń to duży udomowiony ssak kopytny, używany do jazdy i pracy. Słowo oznacza też przyrząd gimnastyczny oraz, w skrócie KM, jednostkę mocy.
Koń to rzeczownik z bardzo nieregularną odmianą, bo rdzeń zmienia się raz po raz. Narzędnik liczby mnogiej brzmi końmi, nie koniami, i to zwykle zdradza obcokrajowców uczących się polskiego. Poza tym koń występuje w wielu stałych zwrotach i przysłowiach, które zna prawie każdy Polak. Warto przejrzeć ich listę, bo część z nich brzmi zupełnie inaczej, niż sugeruje dosłowne znaczenie.
- Zwierzę kopytne. *Koń galopował przez łąkę.*
- Przyrząd gimnastyczny. *Ćwiczenia na koniu z łękami.*
- Koń mechaniczny (KM). *Silnik ma 150 koni mechanicznych.*
- Koń trojański. *Wirus ukrył się jako koń trojański.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | koń | konie |
| Dopełniacz | konia | koni |
| Celownik | koniowi | koniom |
| Biernik | konia | konie |
| Narzędnik | koniem | końmi |
| Miejscownik | o koniu | o koniach |
Koń w zdaniu
- Dosiadła konia i ruszyła w stronę lasu.Biernik jak dopełniacz: konia.
- Na targ przyjechali handlarze z końmi.Narzędnik liczby mnogiej: końmi.
- Koń by się uśmiał!Zwrot oznaczający absurd, coś nieprawdopodobnego.
Koń w zwrotach
- Darowanemu koniowi w zęby się nie zagląda — prezentu się nie ocenia.
- Koń by się uśmiał — o czymś absurdalnym.
- Koń trojański — podstęp; także program szpiegujący.
- Koń mechaniczny — jednostka mocy równa około 735 W, zbliżona do mocy konia pociągowego.
- W średniowieczu rycerz zawdzięczał sporą część swojej siły właśnie koniowi.
Czy mówi się koniami czy końmi?
Poprawna jest forma końmi. Koniami spotyka się w mowie potocznej, ale uchodzi za mniej staranną.
Co znaczy koń mechaniczny?
Dawna jednostka mocy silnika (KM), równa około 735 watom. Pochodzi z porównania do mocy konia.