Kolano: staw, „na kolanie” i do trzeciego pokolenia

Kolano to największy staw w ludzkim ciele i jedno z tych słów, które łatwo rozpoznać w języku. Wyrażenie „zrobić coś na kolanie” wcale nie dotyczy kolana, lecz pośpiechu: znaczy wykonać coś naprędce i byle jak. Z tego powodu warto znać znaczenia dosłowne i frazeologiczne.

• Staw w nodze. *Piłkarz przeszedł operację kolana.*
• Zgięty element rury lub przewodu. *Hydraulik wymienił kolano pod zlewem.*
• Pokolenie (w wyrażeniu „do siódmego kolana”). *Byli spokrewnieni do siódmego kolana, czyli bardzo daleko.*

Odmiana przez przypadki

Kolano w zdaniu

• Dziecko usiadło dziadkowi na kolanach.Liczba mnoga, bo człowiek ma dwa kolana.
• Ten raport robiono na kolanie.Potocznie: w pośpiechu, bez przygotowania.
• Woda sięgała mu po kolana.Przyimek „po” z biernikiem liczby mnogiej.

Frazeologia

• Łamać kogoś przez kolano — zmuszać siłą do posłuszeństwa.
• Paść na kolana — ukorzyć się albo okazać wielki podziw.
• Mieć miękkie kolana — czuć słabość z emocji, ze strachu lub z zachwytu.
• Etymologia — prasłowiańskie *kolěno*, zdaniem badaczy związane z rdzeniem „obracać, zginać”, od którego pochodzi też koło.

Kolano jest często narażone na urazy, zwłaszcza u biegaczy i piłkarzy, dlatego słowo to pojawia się w polszczyźnie sportowej i medycznej: *skręcone kolano*, *więzadła krzyżowe w kolanie*. Lekarze mówią też o „kolanie biegacza” i „kolanie skoczka”, czyli przeciążeniowych bólach w okolicy rzepki.