Egzamin: dlaczego go „zdajemy”, a nie „bierzemy”?
Egzamin to formalny sprawdzian wiedzy lub umiejętności, który prowadzi do oceny, certyfikatu lub dopuszczenia do dalszej nauki.
Egzamin to oficjalna próba, podczas której sprawdza się wiedzę lub umiejętności. Po polsku egzamin się zdaje, a nie „bierze”: w języku angielskim *take an exam* tłumaczy się „podchodzić do egzaminu”. Rzeczownik jest męski, nieżywotny, a jego nazwa dotyczy zarówno matury, jak i prawa jazdy.
- Formalny sprawdzian. *Egzamin z matematyki odbędzie się w czerwcu.*
- Próba przygotowania do zawodu. *Egzamin na prawo jazdy zdała za drugim razem.*
- Trudna próba w życiu (przenośnie). *Pożar był egzaminem dla straży.*
Czasowniki i odmiana
| Forma | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| zdawać (ndk.) / zdać (dk.) | podejść do egzaminu / zaliczyć | Zdał egzamin w czerwcu. |
| oblać (dk.) | nie zaliczyć | Oblała egzamin z fizyki. |
| egzaminować (ndk.) | przeprowadzać egzamin | Egzaminuje studentów. |
| egzaminu | dopełniacz l.p. | bez egzaminu |
| egzaminy | mianownik l.m. | poprawkowe egzaminy |
Przykłady użycia
- Zdałem egzamin i mogę wreszcie odpocząć.Czasownik dokonany: sukces; „zdawać” to sam proces.
- Jutro mam egzamin ustny z historii.Połączenie „egzamin z + dopełniacz” jest typowe dla przedmiotów.
- Studenci przygotowują się do egzaminów pisemnych.„Do + dopełniacz” wymaga formy „egzaminów”.
Skąd się wziął egzamin
Rzeczownik pochodzi z łaciny: *examen* znaczyło „wskazówka wagi”, a stąd „ważenie, badanie”. Metafora jest czytelna: egzaminator waży wiedzę kandydata. W polszczyźnie zachował się też czasownik *egzaminować*. Nie wolno go mylić z angielskim *examination* używanym w medycynie: lekarz robi „badanie”, nie „egzamin”. Pokrewny wyraz to nauka, a miejscem egzaminu bywa szkoła.
Czy mówi się „zdać” czy „zdawać” egzamin?
Obie formy są poprawne, ale mają inny sens: zdawać znaczy podchodzić do egzaminu, zdać — pomyślnie go ukończyć.
Czym różni się egzamin od sprawdzianu?
Egzamin ma charakter formalny i często wymaga komisji, a sprawdzian jest zwykle krótszy i prowadzony przez nauczyciela w ciągu roku.