Dziadek, dziad, dziadkowie: jak to się odmienia?
Dziadek to ojciec ojca lub matki, a potocznie także starszy mężczyzna. Liczba mnoga „dziadkowie” oznacza oboje dziadków.
Dziadek to najbliższy krewny w linii prostej, ojciec rodzica, a w mowie potocznej również każdy starszy mężczyzna. Liczba mnoga „dziadkowie” obejmuje babcię i dziadka razem, więc zdanie „odwiedziłem dziadków” dotyczy obojga. Z kobiecym odpowiednikiem, babcią, tworzy parę, a z wnukiem układ rodzinny.
- Ojciec ojca lub matki. *Dziadek opowiadał nam o wojnie.*
- Starszy mężczyzna (potocznie). *Jakiś dziadek ustąpił mi miejsca w tramwaju.*
- Dziadek do orzechów. *Na choinkę dostałem drewnianego dziadka.*
- Brodaty bohater legend ludowych. *Dziadek Mróz w bajkach z Europy Wschodniej.*
Odmiana przez przypadki
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik | dziadek | dziadkowie |
| Dopełniacz | dziadka | dziadków |
| Celownik | dziadkowi | dziadkom |
| Biernik | dziadka | dziadków |
| Narzędnik | dziadkiem | dziadkami |
| Miejscownik | o dziadku | o dziadkach |
| Wołacz | dziadku! | dziadkowie! |
Przykłady użycia
- Dziadek zawsze trzyma w kieszeni miętowe cukierki.Rodzinna scena; „dziadek” pisze się małą literą, o ile nie jest imieniem.
- Pojedziemy do dziadków na wieś.Dopełniacz liczby mnogiej po „do”: obejmuje oboje dziadków.
- Ten dziadek do orzechów ma sto lat.Przedmiot, nie osoba; nazwa pochodzi od kształtu szczęk figurki.
Dziadek a dziad
- Dziadek — zdrobnienie od *dziad*; używane z czułością, o bliskim krewnym.
- Dziad — dawniej: starzec lub żebrak. Dziś potocznie bywa obraźliwy: *stary dziad*. Poważniejsze znaczenie ma obrzęd Dziadów, kult zmarłych przodków znany z dramatu Mickiewicza.
- Dziadzio i dziadunio — pieszczotliwe formy, których używają wnuki.
- Pradziadek — ojciec dziadka lub babci; przedrostek *pra-* pisze się łącznie.
Czy dziadek odmienia się jak kobieta?
Nie, to rzeczownik męski zakończony na -ek. W odmianie wypada ruchome e: dziadek, dziadka, dziadkowi.
Czy „dziadkowie” to tylko mężczyźni?
Nie, to forma obejmująca babcię i dziadka. Jeśli chcesz wskazać tylko mężczyzn, powiedz „obaj dziadkowie” albo „dziadek ze strony ojca i dziadek ze strony matki”.