Dwór: szlachecka siedziba, orszak króla i „na dwór” czy „na pole”
Dwór to siedziba szlachecka lub rezydencja władcy wraz z jego otoczeniem. Potocznie „na dwór” znaczy „na zewnątrz”.
Dwór to szlachecka rezydencja albo siedziba władcy wraz z otoczeniem. Podwórze, dworzec i dworzanin pochodzą od tego samego rdzenia. Dziś najczęściej słyszysz słowo w zwrocie „na dwór”, czyli „na zewnątrz”.
- Rezydencja szlachecka. *Dwór w Soplicowie opisał Mickiewicz.*
- Otoczenie władcy. *Dwór królewski liczył setki osób.*
- Potocznie: „na dwór” – na zewnątrz. *Wyszła na dwór pooddychać.*
- Majątek ziemski (dawniej). *Dwór wraz z folwarkiem zajmował kilkadziesiąt hektarów.*
Odmiana
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| Mianownik (co?) | dwór | dwory |
| Dopełniacz (czego?) | dworu | dworów |
| Celownik (czemu?) | dworowi | dworom |
| Narzędnik (czym?) | dworem | dworami |
| Miejscownik (o czym?) | dworze | dworach |
| Wołacz (o!) | dworze | dwory |
Przykłady użycia
- Szlachcic mieszkał w dworze pod lasem.Użycie historyczne i literackie.
- Dzieci wybiegły na dwór.W polszczyźnie ogólnej „na dwór” znaczy „na zewnątrz”.
- Chodźmy na pole, jest ciepło.W niektórych regionach (np. w Wielkopolsce) „na pole” znaczy to samo, co w innych „na dwór”.
Dwór, ó wymienne i regiony
Pisownia „dwór” to klasyczny przykład ó wymiennego: dwór – *dworu*, *dworze*. Z rdzenia pochodzi też dworzec (kolejowy), podwórko i dworzanin. Rosyjskie *dvor* („podwórko”) jest bliskim krewnym. W niektórych regionach mówi się „na pole” zamiast „na dwór”; w standardowej polszczyźnie obie formy są zrozumiałe. Z władzą kojarzy się król, a z rodziną szlachecką dom, wokół którego tworzył się cały dwór.
Czy „na dwór” i „na dworze” to to samo?
Różnica dotyczy kierunku i miejsca: „wyjść na dwór” (dokąd?), „być na dworze” (gdzie?).
Jak zapamiętać pisownię „dwór”?
Odmień: dworu, dworze. Skoro ó przechodzi w o, piszemy „ó”.